Cadeautje voor de lente: drie verhaalstarters

Afgelopen zaterdag - 20 maart - begon de lente en was het Wereldverteldag. Die twee vallen (vrijwel) ieder jaar samen en het thema was dit jaar heel toepasselijk "Een nieuw begin".
Voor Stichting Schoolverteller schreef ik bij deze gelegenheid drie blogs over 'verhaalstarters': manieren om met kinderen een verhaal te bedenken, helemaal vanaf het begin. In dit artikel zet ik ze alle drie nog een keer op een rij.

Een goed begin...

Ik begon het nieuwe jaar met het maken van een planning, herinrichten van mijn werkkamer en uitmesten van mijn archief. Een goed begin is immers het halve werk, zegt men. Dat geldt ook voor het vertellen van een verhaal. Met een begin dat staat als een huis, trek je je publiek het verhaal in. Ik geef je een paar tips die daarbij kunnen helpen.

Waarom verhalen vertellen werkt in het onderwijs

Veel mensen herinneren zich een leraar van vroeger, omdat die zo mooi kon vertellen en weten zelfs nog wat die vertelde. Verhalen vertellen is een krachtig hulpmiddel voor het onderwijs. Die conclusie is intuïtief gemakkelijk getrokken. Maar onlangs leerde ik dat er ook wetenschappelijke aanwijzingen zijn waarom storytelling in het onderwijs werkt.

Leerlijn verhalen vertellen [repost]

Welke competenties moet je beheersen om goed een verhaal te kunnen vertellen? Een Europees project brengt in kaart hoe een verhalenverteller zich ontwikkelt, van een basisschoolkind tot en met de universitair geschoolde professional. Stichting Schoolverteller is nauw betrokken bij de ontwikkeling van deze leerlijn.

[Dit artikel publiceerde ik eerder op het blog van Schoolverteller]

Een verhaal is als een hardloopwedstrijd

De meesten van ons hebben ooit wel geleerd dat een verhaal is opgebouwd uit een inleiding, een middenstuk of kern en een slot. Als je je er een beetje verder in verdiept, leer je dat tussen inleiding en middenstuk het motorisch moment zit en tussen midden en slot de climax. Deze week wilde ik daar iets over uitleggen aan kinderen van 6 tot 9 jaar, maar zonder motorisch moment en climax expliciet te benoemen. Maar hoe? Ineens had ik een beeld voor me: een verhaal is net een hardloopwedstrijd! Met hindernissen.

Verhalen recyclen [repost]

Onlangs sprak ik een leerkracht die vorig jaar een vertelcursus had gevolgd. Ze was razend enthousiast, maar helaas ook enigszins teleurgesteld. Ze had namelijk haar nieuwe vaardigheden door tijdgebrek nog niet toe kunnen passen in de klas, terwijl ze juist daarvoor de cursus was gaan volgen. Ik gaf haar onderstaande tips om verhalen te recyclen: dat scheelt veel kostbare voorbereidingstijd. Ze was er heel blij mee!

[Dit artikel schreef ik oorspronkelijk voor Klas van Juf Linda.]

Wat 40.000 sleutels vertellen

Als je een verhaal wilt vertellen, zoek je daarvoor naar de beelden die je bij je luisteraars wilt oproepen. Bij de meeste mensen blijven beelden beter hangen dan woorden. Dus als je wilt dat je verhaal beklijft, is het belangrijk eerst de juiste beelden te kiezen en daarna pas de woorden erbij te zoeken. Dat geldt misschien nog wel meer, wanneer je wilt vertellen over een groot en abstract onderwerp, zoals de Tweede Wereldoorlog. Ik geef je een voorbeeld uit het educatieve project in mijn eigen wijk, waar ik momenteel aan werk.

Verdwalen in verhalen: leestip!

"Verdwalen in verhalen". Klinkt dat niet heerlijk? Ik heb het niet zelf bedacht hoor. Het is de titel van een boek dat ik al veel eerder hier in het zonnetje had willen zetten, maar op een of andere manier kwam het er niet van. Onterecht, want het is een heerlijk vormgegeven boek vol creatieve ideeën.

Science & Storytelling (2) - je eigen verhalen maken

Een half jaar geleden beschreef ik hoe verhalen het onderwijs in natuur en techniek kunnen versterken. Een van de methoden die ik noemde, is het vertellen van verhalen die een natuurwetenschappelijk verschijnsel uitleggen. Die verhalen zijn niet moeilijk om zelf te maken. Het artikel daarover had je nog te goed. Bij deze...

Hoe je vertelde verhalen kunt gebruiken in de klas

In mijn vorige blog schreef ik wat de meerwaarde is van vertellen: hoe het zorgt voor een grote betrokkenheid, waardoor het de moeite waard is om er tijd in te investeren. In dit artikel geef ik voorbeelden bij welke vakgebieden je vertelde verhalen effectief kunt inzetten. Dat is misschien wel vaker dan je denkt!

Waarom al die moeite doen?

Afgelopen week zat ik met twee coördinatoren van een basisschool aan tafel. We bespraken onder andere de mogelijkheid van workshops om leerkrachten te leren vertellen. Onvermijdelijk kwam de vraag: waarom? Waarom zou je leerkrachten leren een verhaal te vertéllen, terwijl ze het ook gewoon kunnen voorlezen? Ze hebben het al zo druk. Ik ben bezig met een boek voor leerkrachten en toevallig beantwoord ik deze vraag in het inleidende hoofdstuk. Hieronder een 'sneak preview': het antwoord op de vraag waarom.

Science & Storytelling (1)

De zomervakantie lijkt al een eeuwigheid geleden. Maar weet je nog, die hittegolf met temperaturen boven de 40ºC? Precies in die week nam ik in Kerkrade deel aan een Europese conferentie voor vertellers. Op het programma stond onder andere een keuzeworkshop over Science & Storytelling. Daar móest ik natuurlijk bij zijn, want een paar weken eerder had ik net mijn workshop techniek (met verhalen) voor kleuters afgerond.

Stichting Schoolverteller

Wie mijn blog een beetje volgt, weet dat mijn hart ligt bij de combinatie van verhalen vertellen en onderwijs. Een jaar of drie geleden ontmoette ik Annette Benedictus en die bleek dezelfde passie te hebben. Na veel plannen maken, bespreken en bijstellen, zijn we nu een stap dichter bij onze missie: samen met nog vier vertellende leerkrachten hebben we de Stichting Schoolverteller opgericht om verhalen vertellen een plek (terug) te geven in de klas. Dat was een feestje waard!

Eén verhaal, zeven ontwikkelingsgebieden

Ik gaf onlangs workshops techniek aan kleuters. In een vorig blog beschreef ik al hoe ik op een logische manier verhalen vertellen combineerde met techniekonderwijs. De opdrachtgever wilde 'techniek', dus heb ik het zo genoemd. Uiteraard zaten er dus veel elementen in de workshops die thuishoren in techniek. Maar de kinderen leerden veel meer dan dat.

Rodari moet je lezen

De Italiaanse kinderboekenschrijver Gianni Rodari schreef zijn 'grammatica van de fantasie - introductie in de kunst van het verhalen vertellen' in 1973, maar het heeft aan actualiteit nog niets ingeboet. Een must-read voor iedereen die werkt met kinderen en die iets wil met creatief (taal)onderwijs.

Wat verhalen en techniek met elkaar te maken hebben

Mijn man is natuurkundedocent en ongeveer een half jaar geleden kreeg hij de vraag of hij workshops techniek kon geven. Aan kleuters. Zijn reactie: "Ik niet, maar mijn vrouw wel." Deze vrouw sputterde tegen. Ja, ik ben best technisch aangelegd (ik studeerde ooit bouwkunde) en ik heb ervaring als kleuterjuf, maar mijn vak nú is vertellen! Maar het kriebelde wel. Bij nadere beschouwing vond ik een logische link tussen vertellen en techniek. En zo kwam er toch een workshop techniek voor kleuters.

Help, ze luisteren niet! (3/3)

Je hebt je verhaal goed voorbereid. Je hebt goed nagedacht op welke plekken er ruimte is voor interactie. De sfeer is gezellig en rustig. De kinderen hangen aan je lippen en dan gaat het ineens toch nog mis! Het overkomt zelfs ervaren vertellers (of leerkrachten) wel eens. De kunst is om je hoofd koel te houden en de kinderen terug te leiden naar het verhaal.

Help, ze luisteren niet! (2/3)

Ik herinner me een van de eerste keren dat ik als verteller voor groep 1-2 een verhaal vertelde. Het ging over een konijn. Of een haas, dat weet ik niet meer precies. De kinderen zaten braaf in de kring. Maar mijn woorden "Het konijn sprong hup, hup, hup door het gras," waren voor de hele groep aanleiding om wild in het rond te gaan springen. "Oh ja," dacht ik toen, "dat doen kleuters..." Want ja, dat is normaal gedrag. Hieronder beschrijf ik hoe je er al vertellend een draai aan kunt geven.

Help, ze luisteren niet! (1/3)

Soms gebeurt het toch. Ondanks jarenlange ervaring als verteller en als leerkracht heb je een groep kleuters voor je die niet lijkt te willen luisteren. Het gebeurde mij vorig jaar tijdens mijn project 'Tijd voor Verhalen' en afgelopen week kreeg ik een mailtje van een collega die er ook tegenaan liep. Wat doe je met zo'n groep, vooral als je er - zoals in haar geval - nog vaker terug moet komen? In drie artikelen beschrijf ik de tips die ik haar gaf, plus nog een paar extra.

Vertellen met engelen van vilt

Deze week heb ik voor een vertelopdracht een verhaal nodig rond het thema licht en/of kerst. Liefst iets met de kamishibai (vertelkastje). Ik moest gelijk denken aan De engel en de ster, maar daarbij heb ik geen vertelplaten. Ik had ook geen tijd om die nog te tekenen, dus ik besloot om mijn vertelkastje voor de gelegenheid om te toveren tot flanelbord: een paar vilten figuurtjes zijn namelijk zo geknipt! Hieronder laat ik zien hoe ik het heb aangepakt.