vrijdag 21 december 2012

Waar of niet waar?

Ik vertel het meest aan kinderen in de basisschoolleeftijd en negen van de tien keer vertel ik dan een sprookje of volksverhaal. Het is me al vaker opgevallen dat kinderen vanaf een jaar of zeven na afloop graag willen weten of het echt is gebeurd. Zo ook gisteren weer: ik vertelde een kerstsprookje aan groep 4 en na afloop ontstond er een levendige discussie.

woensdag 12 december 2012

Een kerstcadeau om te vertellen (met video!)

Zo'n drie jaar geleden stond in mijn nieuwsbrief het kerstverhaal 'De verrassing' en beschreef ik  de techniek van 'paper cutting stories': tijdens het vertellen knip je een figuur uit papier, passend bij het verhaal. 
Beelden zeggen echter veel meer dan woorden, dus heb ik voor deze kerst een korte video opgenomen waarin ik het verhaal vertel én knip. Hieronder kun je het resultaat zien met daarnaast nog een keer de stappen voor de voorbereiding en uitvoering. Geef je kinderen een verrassend kerstcadeautje: vertel!

donderdag 6 december 2012

Kerstverhaal in 4 akten

Tot een jaar of zeven geleden werkte ik als juf van groep 1 in Utrecht. De meeste van mijn leerlingen waren van Turkse of Marokkaanse afkomst en dus moslim, maar de school was katholiek. Het christelijke kerstverhaal was dus verplichte kost, maar hoe bied je dat allochtone vier- en vijfjarigen aan? Hun gebrekkige kennis van het Nederlands was daarbij een groter probleem dan de religieuze achtergrond. De oplossing: vertellen!

donderdag 29 november 2012

5 verhalen voor 5 december (plus 1 extra)

Vertellen is leuk, maar de voorbereiding kost even tijd. Er gaat vooral vaak tijd zitten in het zoeken van een geschikt verhaal. Speciaal voor hen die wel willen maar het toch al zo druk hebben in de dagen voor 5 december, maakte ik een selectie van vijf leuke en spannende sinterklaasverhalen.

woensdag 21 november 2012

Vertellen voor kleuters (2): een voorbeeld

Vorige week beschreef ik in een 'basisrecept' hoe je een vertelling voor kleuters kunt vormgeven. Het is geen wet van Meden en Perzen, maar beschrijft globaal hoe ik zelf te werk ga. De uitkomst is iedere keer weer anders. De ene keer gebruik ik alleen een voorwerp bij het vertellen, de andere keer werk ik met liedjes of met plaatjes en weer een andere keer met een combinatie van dit alles. Om je een beeld te geven hoe dat er in praktijk uitziet, beschrijf ik hieronder een voorstelling die ik onlangs zelf gaf.

vrijdag 16 november 2012

Vertellen voor kleuters (1): een recept

Veel (kleuter)leerkrachten vinden vertellen wel leuk, maar weten niet goed hoe ze het moeten aanpakken. Veel vertellers vinden vertellen aan jonge kinderen lastig, want ze hebben zo'n korte spanningsboog en kunnen niet overweg met een complex verhaal. Als verteller en voormalig kleuterleidster  combineer ik mijn ervaring uit beide vakken. Daarom deze keer uit de keuken van Babboes: het recept voor een eenvoudige kleutervoorstelling .

zondag 21 oktober 2012

Kinderen kunnen best lang luisteren

Al zolang ik als verteller op scholen en in kinderopvang kom, hoor ik regelmatig van leerkrachten of begeleiders zinnen als: "Goh, bij mij zitten ze nooit zo lang zo stil te luisteren." Ik heb wel een idee hoe dat komt, maar meestal vat ik het samen als: "Dat is de magie van vertellen."
Maar in de afgelopen kinderboekenweek begon ik zelf even ernstig aan die 'magie' te twijfelen.

dinsdag 28 februari 2012

Magie met plaatjes

Kinderen van tegenwoordig kunnen zich niet meer concentreren, zeggen ze. Mijn ervaring is gelukkig anders. Ik vertel regelmatig een verhaal van een half uur of langer aan kinderen in de basisschoolleeftijd, waarbij ze van begin tot eind ademloos luisteren.

Natuurlijk zijn er 'truukjes' die ik inzet om de concentratie vast te houden: meedoen met het verhaal door bewegen, een liedje zingen of een voorwerp dat ze mogen bekijken of - liever nog - betasten en, een heel enkele keer, afbeeldingen.

Verbeelden versus beelden
In het algemeen ben ik huiverig voor het gebruik van afbeeldingen bij het vertellen. De kunst van het vertellen is juist om het beeld bij de luisteraar in zijn hoofd tevoorschijn te toveren. Dat doe je met woorden, gebaren, een blik, een stilte... Wanneer je daarnaast plaatjes bij het verhaal gebruikt, kunnen die botsen met het beeld dat de luisteraar al heeft, wat verwarrend werkt en ten koste gaat van de concentratie.
Maar er zijn ook vormen van vertellen waarbij woord en beeld hand in hand gaan en juist zorgen voor extra "focus" van het publiek.

Kamishibai
Eén van die vormen van vertellen met beelden is kamishibai, het Japanse vertelkastje, waarover ik al eerder schreef op dit blog. In het afgelopen jaar heb ik het vertelkastje een aantal keer in zeer verschillende situaties gebruikt en iedere keer verbaas ik me weer over de intense concentratie van de luisteraars, of het nou kleuters zijn of volwassenen (ja, die ook!) Op de een of andere manier focust dat kastje alle aandacht: dáár gebeurt het.

Ik noem het bij kinderen wel eens het "tv-kastje, waarin we een verhaal met plaatjes gaan kijken". De aandacht die ze ervoor hebben is inderdaad vergelijkbaar met een echte televisie of een computerscherm: ze vergeten alles om zich heen.

Kamishibai Performer In Japan
Traditionele Japanse kamishibai verteller

Toverlantaarn
Afgelopen weekend maakte ik kennis met een minstens zo magisch middel om een verhaal van beelden te voorzien: de toverlantaarn. In de Verhalenboot in Zwolle vertoonde Ab Vissers met zijn lantaarn ca. 100 jaar oude, op glas geschilderde illustraties en vertelde de bijbehorende sprookjes van Grimm. Het heeft een bijzondere sfeer: terwijl je naar de lichtbeelden voor je kijkt, klinkt uit het duister achter je de stem van de verteller. (Na de pauze was er ook nog een prachtige voorstelling in een eveneens antiek papieren theater, maar dat is een ander verhaal).

Toverlantaarn of Lanterna Magica klinkt wel heel chique, maar eigenlijk is het gewoon een antieke dia-projector of beamer, aldus de heer Vissers. De toverlantaarn was vooral populair aan het eind van de 19e eeuw en is tot na de Tweede Wereldoorlog gebruikt voor educatieve doeleinden. Hij werd bijvoorbeeld gebruikt voor biologie of geschiedenis, maar ook voor het vertellen van sprookjes en andere verhalen.

Paul Sandby - The Laterna Magica - WGA20731
Voorstelling met de Lanterna Magica, ± 1760

Sprookjesdia's
En ineens moest ik denken aan zo'n 10 jaar geleden, toen ik zelf nog als leerkracht voor een groep kleuters stond en ik één of twee keer per jaar de diaprojector uit het magazijn tevoorschijn haalde. De verwondering op die gezichten als er plaatjes op de witte muur verschenen! Ademloos werd er dan gekeken en geluisterd. (Je begrijpt, dit was nog voor de intrede van het digibord.)

Ik vraag me af of het in het onderwijs nog wel eens gebeurd, vertellen bij lichtbeelden. Op die school in ieder geval niet, want bij een verhuizing heb ik niet kunnen voorkomen dat de projector bij het grof vuil terechtkwam, evenals de bakken vol dia's. Tientallen series over de natuur, de seizoenen én bekende sprookjes zijn voorgoed verdwenen.

Terug van weggeweest
Namijmerend over de verloren schatten, bedenk ik ineens dat wij vast niet de enige school waren met die diaseries en misschien zijn anderen wijzer geweest? Even googelen stelt me gerust: er is inderdaad een school die al haar dia's heeft gescand en nu als powerpoint voor download aanbiedt. Gratis en voor niets.

Wat kun je daar nou mee? Natuurlijk zijn het niet de hippe, kleurige, plaatjes zoals we die tegenwoordig gewend zijn. Maar ik vind de wat vale, oude kleuren juist wel een zekere charme hebben, die past bij het "ouderwets" vertellen van verhalen. Een aantal verhalen is al ingesproken bij de dia's, maar dat vind ik persoonlijk toch minder sfeervol dan live vertellen.

Tip voor een betoverende activiteit
Ook als je geen ervaren verteller bent, geven de plaatjes voldoende steun om het verhaal uit het hoofd te vertellen. Een flink aantal van de beschikbare sprookjes is bekend (Roodkapje, Hans en Grietje, Sneeuwwitje). Mocht je toch je geheugen willen opfrissen, dan kun je de meeste sprookjes vinden op de Grimm-website. Veel voorbereiding is er niet nodig.

Dus, gordijnen dicht, computer of digibord aan en vertellen maar! Dat is weer eens wat anders dan een digitaal prentenboek. Beetje oubollig misschien, maar ik weet zeker dat de kinderen zullen genieten.


Pukkel en Sukkel - drie diaverhalen (geen Grimm!) te vinden onder deze link