donderdag 3 november 2016

Met woorden puzzelen voor 85-plussers

Onlangs werd ik door Scholen in de Kunst (centrum voor kunsteducatie in Amersfoort) gebeld: of ik een serie schrijfworkshops kon verzorgen voor ouderen. Mijn eerste reactie was "Waarom ik?" Ik ben immers geen schrijver en gewoonlijk richt ik me vooral op het werken met kinderen. Toch accepteerde ik de opdracht. We begonnen de workshopreeks met gedichten.

Rijmend gedicht van 96-jarige deelneemster (opgeschreven door mij)
Niet zo gek
Toen ik na het eerste telefoontje van Scholen in de Kunst nog eens over de vraag nadacht, kwam ik tot de slotsom dat het misschien toch niet zo heel vreemd was dat ze mij vroegen - dat had degene die me gevraagd had natuurlijk al lang bedacht: tijdens workshops met kinderen probeer ik hun fantasie te prikkelen. Beelden leiden daarbij tot verhalen en verhalen leiden tot beelden. Waarom zou ik de werkvormen die ik daarbij gebruik niet ook kunnen gebruiken bij ouderen?  En de stap van verhalen verzinnen naar verhalen (op)schrijven is sowieso maar klein. Ik ging de uitdaging aan.

Broedplaats voor fantasie
De workshops vonden plaats in het Sint Pieters en Bloklands Gasthuis in Amersfoort Vathorst, in het kader van het project ’Broedplaats 65+’. Dit is een project dat ondersteund wordt door het Fonds voor Cultuurparticipatie, het KF Heinfonds en de Vriendenstichting van Pieters en Bloklands Gasthuis. Doel van het project was om de ouderen te prikkelen: om ze iets te laten doen wat ze anders misschien niet zo gauw zouden doen. Niet een voorgekauwd voorbeeld laten namaken (dat is bij een verhaal sowieso al lastig), maar een beroep doen op eigen creativiteit. Daar kon ik wel wat mee.

Praktische organisatie
In overleg met de coördinator van Scholen in de Kunst en de activiteitenbegeleider van Pieters en Bloklands besloot ik me eerst te richten op gedichten.  Je kunt gedichten beschouwen als verhaaltjes in het klein - dat scheelt in ieder geval een hoop schrijfwerk in de beperkte tijd die we hadden.
De activiteitenbegeleidster nodigde bewoners uit, waarvan zij verwachtte dat die het spelen met taal een leuke uitdaging zouden vinden. Allemaal dames, de jongste 86 jaar, de oudste 96. Daarnaast waren er drie vrijwilligers die konden helpen, onder andere met schrijven, want dat is voor sommige deelnemers door stramme vingers en slecht zicht een hele klus.

Een gedicht zonder rijm
De eerste twee bijeenkomsten stonden in het teken van gedichten. De eerste keer schreven we elfjes, gedichtjes van precies elf woorden, over concrete voorwerpen die ik had meegebracht. Er werden veel herinneringen gedeeld naar aanleiding van de voorwerpen: van buitenspelen na school tot lampen poetsen voor de kerst.  Daarna gingen we schrijven. Nee, het hoefde niet op rijm. Ja, het moesten precies elf woorden worden. Dat laatste zorgde voor een hoop gepuzzel - en discussie - maar uiteindelijk kwam iedereen er uit en werden de gedichtjes met trotse gezichten voorgelezen.

Meer diepgang?
Tijdens de tweede bijeenkomst had ik (meest grappige) dierenfoto's bij me en net als de eerste keer las ik een aantal gedichten voor ter inspiratie. Na het gepuf en gesteun van vorige keer, had ik besloten de vorm van het schrijfsel deze keer vrij te laten. De één associeerde naar aanleiding van de foto erop los, in rijm, de ander schreef in proza een stukje over een kat uit haar jeugd. Maar ook nu ontstond er weer discussie: één van de deelneemsters vond het maar niks. Het mocht allemaal wel wat meer diepgang hebben, vond ze. Gelukkig was niet iedereen het daarmee eens. Een gedicht mocht toch ook gewoon grappig zijn?

Het vervolg
Toch wil ik dat ook de mevrouw die meer diepgang wil gehoord wordt. Daarnaast waren alle deelnemers nieuwsgierig naar mijn werk als verhalenverteller: dat wilden ze wel horen. Dus de laatste twee bijeenkomsten ga ik daarmee aan de slag. Wordt vervolgd.

UPDATE: in mijn volgende artikel lees je hoe leuk de acitiviteit rond verhalen verzinnen was!