vrijdag 6 september 2013

Heel veel leuke verhalen (en Evernote tip 2)

Eerder deze week stelde een beginnend verteller op de Erwaseens-lijst *) een vraag over het zoeken naar (december)verhalen. Hoe vind je in het enorme aanbod het verhaal dat jij leuk vindt om te vertellen? Veel lezen, was één van de tips, én interessante verhalen in een paar steekwoorden noteren. Voor dit laatste gebruik ik Evernote. Voor de vakantie schreef ik al hoe ik Evernote gebruik om mijn repertoire te archiveren . Dit is mijn tweede blog met Evernote-tips voor vertellers,  met als extra een lijst met handige verhalensites.

Ik ben verteller, geen schrijver
Incidenteel schrijf ik zelf een verhaal voor een voorstelling, maar meestal maak ik gebruik van bestaande verhalen. Soms gebruik ik daarvoor prentenboeken, zoals voor de Kinderboekenweek of Nationale Verteldagen, maar vaker gebruik ik volksverhalen, sprookjes, legenden. Ik hou van deze verhalen, omdat ze al zo lang meegaan. Ze hebben hun waarde bewezen. Het zijn verhalen die iedereen - groot of klein -  intuïtief begrijpt. Bijkomend voordeel is dat ze meestal rechtenvrij zijn, d.w.z. dat je geen toestemming hoeft te vragen aan schrijver of uitgever om ze te gebruiken.

Digitaal zoeken naar verhalen
In je eigen boekenkast en de bibliotheek kun je veel verhalen vinden, maar dankzij het wereldwijde web zijn 'oude' verhalen uit alle windstreken nog gemakkelijker te vinden. Googelen op trefwoord plus 'verhaal' of 'sprookje' brengt je een heel eind. Ik zoek zelf meestal in het Engels, omdat daarin - zeker op internet - nu eenmaal meer te vinden is. Dan vul je naast je zoekterm dus 'folktale' of 'fairy tale' in. Wanneer ik een interessant verhaal vind, zoek ik vaak nog een keer op de titel of op de naam van hoofdpersoon: dat leidt soms weer naar interessante varianten van een zelfde verhaal.

Welke sites zijn interessant?
Veel verhalenvertellers en educatieve websites hebben een pagina met een selectie van (voorlees)verhalen - al dan niet gesorteerd op thema; op bovenstaande wijze kom je ze vanzelf tegen.
Daarnaast zijn er veel, meest wetenschappelijke, organisaties die als doel hebben een zo compleet mogelijke collectie volksverhalen aan het grote publiek beschikbaar te stellen, zoals het Meertensinstituut in Nederland.
Een andere onuitputtelijke bron van  verhalen is het Gutenberg-project: boeken waarvan de rechten zijn verlopen worden gescand en online gezet. In de Gutenberg-bibliotheek vind je heel veel verhalenbundels uit het eind van de 19e eeuw, toen het verzamelen van volksverhalen uit alle uithoeken van de wereld erg populair was.
Om je op gang te helpen heb ik onderaan dit artikel een paar interessante websites op een rijtje gezet.

Lezen, lezen, lezen, en kiezen
Soms vind je heel snel een geschikt verhaal, maar soms duurt het uren of zelfs dagen. Want als je veel verhalen moet lezen kost dat tijd. En vaak weet je na een paar uur al niet meer wat je aan het begin ook alweer hebt gelezen. Ik maak daarom bij het zoeken dankbaar gebruik van de webclipper van Evernote: wanneer ik een bruikbaar verhaal zie, zet ik met één druk op de knop de webpagina in een Evernote-notitie. Vaak zet ik in een paar steekwoorden een samenvatting erboven. Dat maakt het makkelijk om later alle geselecteerde verhalen nog eens snel door te lopen en een uiteindelijke keuze te maken.

Evernote in plaats van bladwijzers
Het bewaren in Evernote werkt handiger dan het maken van aantekeningen op papier of het maken van bladwijzers in je internetbrowser, omdat je in Evernote niet alleen de link bewaard, maar ook gelijk de inhoud van de pagina kunt zien. Je kunt als het ware door je bewaarde verhalen heen bladeren en ze zo gemakkelijker vergelijken.
Het is ook mogelijk om notities samen te voegen. Dit doe ik bijvoorbeeld met meerdere varianten van hetzelfde verhaal: die staan dan allemaal onder elkaar in één document, inclusief links naar de websites waar ik ze heb gevonden.

Mooi verhaal, maar niet nu
Wanneer je op zoek gaat naar een verhaal voor een bepaald doel, kom je altijd verhalen tegen die wel mooi en bruikbaar zijn, maar niet voor dit doel (bijvoorbeeld een kerstverhaal in juni). Ik bewaar deze verhalen altijd - je raadt het al - in Evernote. Voor ik Evernote had ontdekt printte ik ze vaak uit, maar mijn map 'mooie verhalen' werd al erg snel erg dik en bovendien lastig doorzoekbaar.

Mijn Evernote-bibliotheek
In Evernote heb ik een paar categorieën  ('notitieboeken') aangemaakt, waarin ik bruikbare verhalen opsla, zoals 'griezelverhalen', 'erotische verhalen' en 'feestdagen'. Soms past een verhaal in meerdere categorieën, maar gelukkig kun je iedere notitie markeren met zoveel trefwoorden als je wilt. Dit doe ik consequent: dat kost even een minuutje, maar zorgt ervoor dat je een verhaal over een bepaald onderwerp altijd makkelijk terug kunt vinden.

Papieren verhalen worden digitaal
Ik zoek (en vind) veel online, maar af en toe kom ik ook op papier een bruikbaar verhaal tegen.  Dat neem ik ook op in mijn digitale verhalencollectie. Wanneer ik thuis ben scan ik de pagina's en sla die op als Evernote-notitie. Als het elders is, in de bieb bijvoorbeeld, fotografeer ik de pagina's met iPhone of iPad en zet die in een notitie. Evernote heeft tekstherkenning **), wat wil zeggen dat ook de tekst op foto's later doorzoekbaar is. Erg handig!
Op deze manier staan in mijn Evernote-bibliotheek verhalen van websites, Word-documenten of PDFs die ik heb gekregen van collega's, en verhalen uit échte boeken allemaal overzichtelijk bij elkaar.

Het wordt steeds gemakkelijker
Zoals ik al zei, een geschikt verhaal zoeken kost tijd. Maar ik merk dat het steeds gemakkelijker wordt. Na verloop van tijd krijg je je favoriete websites en boeken, waar je al vaker hebt gevonden wat je zocht. Wanneer je bovendien je eigen collectie van 'bruikbare verhalen' aanlegt, wordt de kans steeds groter dat daarin net dat verhaal staat dat je nodig hebt.

Evernote is een programma met olifantenkracht!

WEBSITES MET VERHALEN
Nederlandstalig:
  • De Volksverhalen Almanak heeft een enorme collectie sprookjes, sagen, legenden en ook nieuwere verhalen. Je kunt zoeken op trefwoord en er is een verdeling in thema's, zoals land van herkomst.
  • Zinnige verhalen: korte, wijsgerige verhalen, die je aan het denken zetten.
  • Natuurverhalen: verhalen over de oorsprong van de naam van planten en dieren.  Zowel oude volksverhalen als nieuw geschreven.
  • Volksverhalenbank: databank van DOC Volksverhaal van het Meertensinstituut. Mondeling overgeleverde volksverhalen, met letterlijke teksten en ook geluidsopnamen.
  • Vlaamse Volksverhalenbank: doorzoekbaar op trefwoord en verdeling in thema's, zoals 'weerwolven', of 'zwarte katten".
  • Alle sprookjes van de gebroeders Grimm en van Andersen.
  • Op mijn eigen Babboes-website staat ook een bescheiden lijstje sprookjes en andere verhalen voor kinderen van 4 tot 8 jaar.
Engelstalig:
  • The Story Museum - 1001 stories: werkelijk fantastische site met kant en klare vertelbare verhalen voor kinderen. Gesorteerd op thema, land van herkomst of leeftijd van doelgroep (!).  Met audio- of video-opnamen van professionele vertellers, downloadbare verhaaltekst en aanvullende werkbladen voor kinderen.
  • The Storyteller online: verzameling goed aan kinderen vertelbare verhalen, gesorteerd per land van herkomst of thema. 
  • Aaron Shepard's World of Stories: volksverhalen en sprookjes voor kinderen op de site van verteller/schrijver.
  • Chuck Larkin Stories: nog een verzameling verhalen van een verteller, goed bruikbaar voor het vertellen aan kinderen.
  • Folktexts: zeer uitgebreide opsomming van volksverhalen, mythen, sagen, etc., alfabetisch gesorteerd op verhaalmotief.
  • Sacred Text Archive: enorme verzameling gedigitaliseerde boeken over religie en esotherie, inclusief mythen en legenden van vele culturen.

*) Voor iedereen die geïnteresseerd is in vertellen bestaat er de Erwaseens-mailinglist. Wanneer je iets wilt vragen over verhalen vertellen of iets hebt aan te kondigen (een voorstelling bijvoorbeeld) stuur je een mailtje naar de mailinglist. Alleen leden kunnen je bericht lezen en wie wil kan reageren. Aanmelden kan op de website van de Stichting Vertellen.
**) Tekstherkenning of OCR werkt zover ik weet alleen bij een betaald Evernote-account (jaarabonnement).