woensdag 22 mei 2013

Over kiezen, geheime kamers en veren

Onder vertellers is het gebruikelijk om te zeggen dat zij hun verhalen niet zelf kiezen, maar dat de verhalen hén kiezen. Soms is het nodig dat de verteller met het verhaal worstelt en zelf een ontwikkeling doormaakt om het verhaal te kúnnen vertellen. Zo ongeveer. Het klinkt wat zweverig, maar ik kan de waarheid ervan inzien en werd er vandaag op wonderlijke wijze mee geconfronteerd tijdens een zoektocht naar een geschikt verhaal.

Karakter van verhaal en verteller
Een verhaal moet passen bij de persoonlijkheid van zijn verteller om geloofwaardig over te komen. In ieder vertelling verweeft de verteller zijn eigen ervaringen en emoties met het verhaal. Dat brengt het verhaal tot leven. Een verteller zal altijd een verhaal kiezen waar elementen in zitten die hij of zij herkent uit zijn eigen leven: emoties, concrete ervaringen, personages of symbolen. Die keuze gaat vaak bewust ("ik zoek een verhaal over..."), maar kan ook meer onbewust gaan ("dit spreekt me gewoon aan"). In het laatste geval 'kiest' het verhaal misschien wel de verteller.

Vrouwenmoordenaars en geheime kamertjes
Vandaag moest ik een verhaal uitkiezen voor de bovenbouw van de basisschool. Vorige keer viel een verhaal over afgehakte hoofden en verleidelijke jonkvrouwen erg in de smaak, dus het mocht ook deze keer wel weer iets in die sfeer zijn. Een tijdje terug had ik al bedacht dat het verhaal van  Blauwbaard met zijn lugubere details misschien wel geschikt zou zijn. Dus vandaag ging ik op zoek naar Blauwbaard en vergelijkbare verhalen over vrouwenmoordenaars en geheime kamertjes.

Het sleuteltje
Vooral die geheime kamer leek me iets dat kinderen aanspreekt: hoe vaak krijgen die niet te horen dat ze ergens niet (aan) mogen komen ? En wat doen ze dan? Juist ja. Net als de bruid van Blauwbaard en Co., die de verleiding van het sleuteltje dat ze krijgt niet kan weerstaan: ze móet gewoon de deur openen van de kamer die haar ten strengste is verboden. En dat loopt natuurlijk niet goed af.
Tussen de verhalen door bedacht ik ineens dat ik een ketting heb met een bedeltje in de vorm van een sleutel. Ik draag hem regelmatig tijdens het vertellen. Dat moest ik nu ook maar doen, want dat sleuteltje kan ik mooi in mijn verhaal gebruiken!

Pittige dames
Blauwbaard, Vleerkens Vogel, Heer Halewijn en vele anderen passeerden de revue. Uiteindelijk viel mijn keus op Vleerkens Vogel van de gebroeders Grimm. Het spreekt me wel aan dat daarin de bruid van de vrouwenmoordenaar zélf weet te ontsnappen en niet hoeft te wachten tot haar broers het karwei oplossen, zoals in Blauwbaard het geval is ("Anna, ziet gij iets komen?" - ammehoela!)
De schone maagd in het lied van Heer Halewijn weet trouwens ook wel van wanten, maar die reserveer ik voor een andere gelegenheid, al was het maar vanwege die ene zin waarin de heldin Heer Halewijn voorstelt zijn hemd uit te trekken voor hij haar onthoofdt, "want maagdenbloed dat spreidt zo breed, / Zo 't u bespreidde, het ware mi leed." Maar ik dwaal af.

Vreemde vogel
Zoals gezegd, de heldin uit Vleerkens Vogel weet te ontsnappen.  Met een list stuurt ze haar brute echtgenoot op pad en ondertussen vermomt ze zichzelf met honing en veren tot een vreemde vogel en loopt zo terug naar haar ouderlijk huis. Onderweg komt ze haar man tegen, die kennelijk Vlere Vleerkens heet en haar dankzij de vogelvermomming niet herkent. Wanneer Vleerkens thuiskomt sluiten de familieleden van het meisje hem op en steken het huis in brand. Eind goed, al goed. Prima verhaal. Voilà, mijn keuze is gemaakt.

Wie kiest wie?
Een stevige portie horror in de geheime kamer en een heldin die voor zichzelf weet op te komen: dat zijn de duidelijke argumenten waarop ik de keuze van mijn verhaal heb gebaseerd. Dacht ik.
Plotseling besef ik dat er aan eerder genoemde ketting nog een bedeltje hangt: een veer. Veren. Vogel. Vleerkens Vogel. Toeval of niet? Wat heb ik eigenlijk met geheime kamers en vogels? Dat zijn rijke symbolen en het is een vraag die me aan het denken zet.
Dus hoe zit dat nou: kiest de verteller zijn verhaal of toch andersom?