vrijdag 11 januari 2013

Mijn wens voor 2014

Het jaartal in de titel van dit stuk is geen tikfout. Ik bedoel écht 2014, ook al is 2013 nog maar net begonnen. 2013 werd door de Vlaamse en Nederlandse Stichting Lezen  uitgeroepen tot "Jaar van het Voorlezen". Toen ik hierover in het afgelopen najaar hoorde, was mijn eerste reactie: "En daarna wordt 2014 Jaar van het Vertellen!". Die gedachte heeft me niet meer losgelaten.

Jaar van het Voorlezen
Voorlezen is belangrijk voor de (taal)ontwikkeling van kinderen, bevordert de band tussen ouder en kind en is ontspannend voor iedereen, oud of jong. Met die boodschap organiseren de deelnemende organisaties van het Jaar van het Voorlezen in heel 2013 allerlei activiteiten, onder andere in samenwerking met scholen en bibliotheken. Het bereik van de campagne is enorm.

Vertellen is geen voorlezen
Vertellen wordt vaak in één adem genoemd met voorlezen, maar het is beslist niet hetzelfde. Kort door de bocht: vertellen doe je zonder boek. Een verteller presenteert een verhaal  - afkomstig uit een boek of niet - uit het hoofd en in zijn eigen woorden,  aangevuld met mimiek, gebaar en soms ook attributen.
Eenzelfde verhaal is iedere keer dat het verteld wordt weer anders, afhankelijk van de persoonlijkheid van de verteller, zijn stemming en het publiek. Een voorgelezen verhaal is daarentegen iedere keer min of meer gelijk.

Positieve effecten
Overeenkomsten met voorlezen zijn er natuurlijk ook. En daardoor kun je aannemen dat veel van de positieve effecten die worden toegeschreven aan voorlezen, net zo goed gelden voor vertellen.
Als je luistert naar een voorgelezen of verteld verhaal,  doe je een beroep op de verbeelding: de woorden die je hoort moet je omzetten in beelden in je hoofd. En net als bij (voor)lezen word je door het regelmatig luisteren naar verhalen bewust van de structuur van vertellingen: ieder verhaal heeft een opbouw met een begin, een ontwikkeling en een slot. Daarnaast maak je in zowel (voor)gelezen als vertelde verhalen kennis met nieuwe werelden en zijn er daardoor mogelijkheden om de woordenschat uit te breiden.
Daarnaast heeft het vertellen door zijn eigen typische kenmerken mogelijk nog andere positieve effecten. Helaas is daar nog maar weinig onderzoek naar gedaan, maar veel vertellers in het onderwijs hebben positieve ervaringen. Je kunt daarbij denken aan een verbeterde sfeer in een groep of het stimuleren van de mondelinge taalontwikkeling (als je kinderen ook zelf laat vertellen).

Jaar van het Vertellen
Mijn grote droom is dat al deze positieve eigenschappen van vertellen net zo bekend zijn als die van voorlezen. Zou het niet geweldig zijn als het vertellen een keer op zo'n zelfde manier onder de aandacht wordt gebracht als voorlezen, niet als 'voorlezen zonder boek', maar in zijn eigen jaar, het Jaar van het Vertellen? Het zou fantastisch zijn als in 2014 alle studenten en medewerkers van (basis)scholen, PABO's, bibliotheken, kinderopvangcentra, consultatiebureaus, enzovoort, kennismaken met de kunst van het vertellen, bewust worden van de positieve bijdrage daarvan op de ontwikkeling van kinderen en vervolgens zelf gaan vertellen en ervaren hoe leuk het is.

De eerste stap: publiciteit
Ik denk dat er twee belangrijke stappen zijn. De eerste is mensen überhaupt kennis laten maken met vertellen. Het is een onbekende podiumkunst en een vergeten ambacht. Er zijn een paar honderd vertellers in Nederland; sommigen vertellen aan kinderen, anderen aan volwassenen, weer anderen aan pubers of aan bejaarden. Er is een handvol scholen, bibliotheken en theaters waar regelmatig verteld wordt, maar het gros van de Nederlanders heeft nog nooit van vertellen als podiumkunst gehoord. Om daar verandering in te brengen zullen al die vertellers (nog) meer samen moeten werken en de publiciteit moeten zoeken. We moeten laten zien dat we bestaan en het grote publiek met onze kunsten betoveren!

De volgende stap: zelf aan de slag!
Wanneer het lukt om veel mensen kennis te laten maken met de vertelkunst en de mogelijkheden die het biedt, zijn er zeker weten ook professionals die het zelf willen gaan toepassen op de werkvloer. Die moeten we het zo makkelijk mogelijk maken. Natuurlijk kunnen zij cursussen of workshops volgen (die bestaan al), maar het kan nog laagdrempeliger. Een prachtig voorbeeld daarvan vind ik de 1001 stories pagina's van het Britse Story Museum. Het is een ware schatkist aan verhalen, waarin je kunt zoeken op thema, land van herkomst of leeftijd van de luisteraar. Maar dat is niet het enige: de verhalen worden in audio of op video gepresenteerd door professionele vertellers, zodat je de kunst een beetje af kunt kijken. En als bonus krijg je de tekst en eventuele werkbladen voor verwerking met kinderen erbij.

De realiteit
Het is mijn droom om iets dergelijks ook in Nederland te realiseren. Maar ik ben me ook bewust van de realiteit. Zoiets kost de inzet van veel mensen, veel tijd en dus ook veel geld. Ja, geld: je moet groot durven denken en het is een illusie dat je dan alles met vrijwilligers en voor niets kunt doen.  In de afgelopen jaren heb ik met vrijwilligerswerk voor Wereldverteldag al gemerkt hoe moeilijk het is om mensen en geld (subsidies) te krijgen.
Is dat een reden om het dan  helemaal niet te doen? Nee. Wie niet waagt, die niet wint. Nooit geschoten is altijd mis. En daarom schrijf ik aan het begin van dit nieuwe jaar dit stukje. Wie doet er mee? Wie durft het aan om vertellen in 2014 eindelijk eens een keer echt op de kaart te zetten?

Denk mee! Doe mee!
Wie wil er met mij mee brainstormen over de (on)mogelijkheden van '2014 - Jaar van het Vertellen'? Of je nou verteller bent of anderszins geïnteresseerd, laat van je horen! Mail me, bel me of reageer op mijn blog.

UPDATE -  november 2013
De afgelopen maanden hebben we niet stilgezeten en zijn de eerste stappen gezet naar de verwezenlijking van mijn droom. In een nieuw blogartikel heb ik de stand van zaken na 10 maanden beschreven.

UPDATE 2 - februari 2017
Het is een tijd stil geweest, maar we hebben niet stil gezeten. Het jaar werd een maand, werd een week, maar het gaat door! In oktober 2017 is het zover: lees in dit artikel over 'Nederland Vertelt'.