zondag 11 maart 2012

Flessen vol verhalen

Ik lees graag verhalen waarin magie bestaat. Of liever nog, verhalen waarin magie een onderdeel is van de alledaagse werkelijkheid. Een epos als Lord of the Rings is ook niet te versmaden, maar speelt niet in onze wereld, waardoor het makkelijker is om er afstand van te nemen.
Ik vind het juist spannender, prikkelender wanneer er magische dingen gebeuren in een realistische setting, zodat je nog even in de waan kunt blijven "dat het misschien wel echt is gebeurd".

Onlangs las ik "Het Nachtcircus" Van Erin Morgenstern, een boek dat tot deze laatste categorie behoort. Het boek is veel geprezen, een bestseller, en wordt zowel een klassiek liefdesverhaal genoemd als een "sprookje", geplaatst in het decor van eind negentiende eeuw. Maar bovenal is het een ode aan de verbeelding en... aan het vertellen van verhalen.
Ik zal dit proberen toe te lichten zonder al teveel van het boek te verklappen.

"Het Nachtcircus" in het verhaal is geen circus zoals we dat gewend zijn, met een grote tent waarin de artiesten na elkaar optreden, maar een verzameling van tenten, waar je tussendoor kunt slenteren en waar je naar binnen kunt gaan bij de tent die je aanspreekt. Er zijn tenten met artiesten - een magiër (die zich voordoet als goochelaar), jongleurs, een waarzegster - en tenten waarin je je plots in een wonderlijke omgeving bevindt - een doolhof, een tuin van ijs, een boom met kaarsen - het lijken wel gematerialiseerde dromen.

De beschrijving van een van die tenten, deed mijn hart sneller kloppen.
Eén van de hoofdpersonen, Bailey, komt de tent in en het lijkt op een deftige eetkamer. In een lange ruimte staat een tafel met allemaal potten en flessen, allemaal verschillend. Sommigen van steen, anderen van glas. De een simpel van vorm, de ander rijk versierd. Overal staan de potten en flessen, ook op de grond en langs de muren. Wanneer Bailey een fles openmaakt, die op zich leeg lijkt, waant hij zich plots op een andere plek, in een andere tijd.
"De geur die omhoogkringelt uit de smalle hals is fris en bloemrijk. Een rozenstruik vol dauwige bloemen, de mosachtige geur van tuingrond. Hij heeft het gevoel dat hij over een tuinpad loopt. Hoort gezoem van bijen en melodieus gezang van vogels in de bomen.(...) De sensatie van een poes die langs zijn benen stijkt is zo realistisch dat hij naar beneden kijkt en er een verwacht te zien, maar op de grond van de tent staan allleen nog meer potten en flessen."
Wanneer hij de volgende fles openmaakt is hij weer ergens anders, bij de daaropvolgende weer, enzovoort. Iedere fles heeft zijn eigen verhaal.

Het beeld van die tent laat me niet los. Dit is wat verhalenvertellers doen! Wanneer ze beginnen met vertellen, gaat even de dop van de fles. Alle geuren, kleuren en gevoelens komen bij de luisteraar binnen alsof hij er zelf bij was. Voor iedere luisteraar is die sensatie verschillend. Wanneer het verhaal is afgelopen gaat de dop weer veilig op de fles.
Wauw, wat een mooi beeld.

Maar het gaat verder. Door alle andere wonderlijke gebeurtenissen in het verhaal was ik de tent met flessen alweer bijna vergeten, maar zo'n tweehonderd pagina's verder komt de aap uit de mouw. Degene die verantwoordelijk is voor de hierboven beschreven tent spreekt:
"Ik vertel verhalen. (...) Verhalen, sprookjes, mythen en sagen, (...) hoe je ze ook wilt noemen. (...) Het is niet zo belangrijk, en dat is niet waarom ik hier ben-"
"Het is wel belangrijk," onderbreekt de man in het grijze pak hem. "Iemand moet die verhalen vertellen. Als de gevechten gestreden zijn, als de piraten hun schatten hebben gevonden en de draken hun vijanden als ontbijt opeten met een aangenaam kopje lapsang souchong, moet iemand de delen van hun verhalen die met elkaar samenvallen vertellen. Daarin ligt magie besloten. De magie bevindt zich in de luisteraar, en voor elk oor is dat weer anders, en die verhalen zullen invloed op ze hebben op een manier die ze nooit kunnen voorspellen. Van het alledaagse tot het diepzinnige. Je kunt misschien een verhaal vertellen dat voortaan in iemands ziel huist..."
Je begrijpt dat hier mijn vertellershart niet onberoerd bleef: een bestseller, een boek dat miljoenen mensen lezen, waarin prachtig beschreven wordt wat het belang van vertellen is! Ach, natuurlijk zal het niet zo'n vaart lopen. Die regels vallen mij gelijk op omdat het mijn vak is. Maar toch, je weet maar nooit of er naar aanleiding van dit prachtige boek wat vaker een bijzonder flesje wordt opengetrokken...

Apothecarybottles