zaterdag 31 maart 2012

Sprookjesboek

Op de lagere school mochten we een keer ons lievelingsboek meenemen naar school. Ik was een jaar of tien en het was geloof ik kinderboekenweek, dat herinner ik me niet zo goed. Ik weet wèl nog precies welk boek ik meenam: "Sprookjes" van Hans Andersen.
Ik herinner me ook nog goed de reactie van mijn klasgenoten. Ze begrepen niet hoe zo'n saai en ouderwets boek met kinderachtige sprookjes mijn lievelingsboek kon zijn. Ik was diep teleurgesteld.

Mijn sprookjesboek was namelijk niet zomaar een boek. Het was niet de zoveelste uitgave van de welbekende sprookjes, maar een oud boek dat ik had gekregen van mijn opa en dat ooit van zijn zuster - zo heette dat toen nog - was geweest. Het was geschreven in de oude spelling - "visch" in plaats van "vis", "zoo" in plaats van "zo" en "neen" in plaats van "nee" - waardoor het iets mysterieus had: je moest de tekst als het ware ontsleutelen. De paginanummering was een wonderlijke combinatie van romeinse en gewone cijfers, de tekst stond in omlijnde kadertjes en de kleurenplaatjes waren niet gedrukt maar ingeplakt. Niemand anders in mijn klas had zo'n bijzonder boek!



Ik heb het boek nog steeds. Het is inmiddels zo'n honderd jaar oud en nog steeds mijn lievelingsboek. Niet omdat ik zo hou van de sprookjes van Andersen, maar om hoe het boek er uitziet en zelfs om hoe het ruikt. De vergeelde dikke bladzijden, de verweerde kaft en, nog steeds, de plaatjes.
Die ingeplakte plaatjes van Rie Cramer zijn zo mooi en dromerig: volgens mij is daar mijn liefde voor sprookjes écht mee begonnen.

Het gekke is dat ik in het algemeen nog steeds het meest houdt van dit soort ouderwetse, jugendstil-achtige illustraties bij sprookjes. Het is een soort "oer-sprookjesgevoel" dat moeilijk in woorden is te vatten. Ik heb nog maar weinig hedendaagse illustratoren gezien die passen bij dit gevoel. Carll Cneut treft het aardig, in 'Het geheim van de keel van de Nachtegaal' en 'De blauwe vogel'.

Het zal wel net zoiets zijn als met muziek: naar het schijnt blijft de (pop)muziek uit je jeugd de rest van je leven favoriet. Met die muziek ging een nieuwe wereld voor je open.
Rie Cramer opende voor mij de wereld van sprookjes.


De Wilde Zwanen - Rie Cramer, ca. 1915

vrijdag 16 maart 2012

Lente? Nee, Wereldverteldag!

20 maart is de dag
Op dinsdag 20 maart om 6.41 uur begint de astronomische lente. Dat is het vroegste begin van de lente sinds 1896.
Leuk om te weten, maar voor mij zijn de omhoogschietende bolgewassen, de fluitende vogels en de eerste dag zonder(winter)jas veelzeggender. Veel tijd om ervan te genieten heb ik helaas niet. Want 20 maart is niet alleen de eerste officiële lentedag, maar ook Wereldverteldag, en als voorzitter van de werkgroep die belast is met de organisatie van dit jaarlijks terugkerende vertelevenement ben ik deze week vooral druk, druk, druk.

Wereldverteldag
Wereldverteldag - World Storytelling Day - wordt al zo'n 10 jaar georganiseerd om de kunst van het vertellen mondiaal meer bekendheid te geven. Ieder jaar wordt er een thema vastgesteld voor de dag en voor 2012 is dit "Bomen". Nederland doet voor de vijfde keer mee met Wereldverteldag en tientallen vertellers hebben hun activiteiten al aangemeld op de wereldverteldag-agenda. Er zijn voorstellingen voor volwassenen en voor kinderen, in theaters, scholen en ook - vanwege het thema - in parken en tuincentra. Veel evenementen vinden al plaats in het weekend vóór 20 maart, dus kijk gauw of er bij jou in de buurt ook een verteller komt. Rond wereldverteldag zijn de optredens vaak gratis!

Vertellers in de aanval
Een flink aantal vertellers zal op Wereldverteldag een heel speciale activiteit uitvoeren, namelijk "Vertellers in de aanval". Daarbij "bestormt" een groep vertellers een basisschool en verrast iedere klas met een kort verhaal. Leerlingen en meestal ook de leerkrachten weten van tevoren van niets. Dit concept wordt nu al een paar jaar toegepast op en rond Wereldverteldag en het blijkt iedere keer weer een geslaagde verrassing waar jong en oud van genieten.

Wereldwijd vertellen
De Werkgroep Wereldverteldag heeft voor dit jaar bovendien iets heel nieuws bedacht. Om het internationale karakter van de dag te benadrukken, is er contact gezocht met vertellers uit alle werelddelen. Tijdens Wereldverteldag zullen zij via Skype inbellen en live een verhaal vertellen. Dit is allemaal te volgen op een groot scherm in vertelcafé Mezrab in Amsterdam., Iedereen is welkom om te komen kijken en luisteren. Het is een doorlopend programma, dus je kunt binnenkomen wanneer het je uitkomt. Toegang is gratis, consumpties niet, maar ze schenken (naar eigen zeggen) de beste thee van het land!

Vertelcafé Mezrab
Domselaerstraat 120,
1093 MB Amsterdam.
Tussen 16.00 uur en 22.00 uur,

Vertellen met kinderen
Wie liever thuis wil blijven kan met zijn kinderen genieten van een verteller op tv. Wijnand Stomp, een van de bekendste professioneel vertellers in Nederland, heeft namelijk een interactief vertelprogramma ontwikkeld dat wordt uitgezonden in KRO's kindertijd. De première van het programma is, heel passend, op Wereldverteldag op Z@ppelin24 (digitaal kanaal):
In ´Verhalen Maken met Wijnand Stomp´ bedenken en spelen kinderen verhalen, samen met ‘Mister Anansi’ Wijnand Stomp. Hij laat ze hun eigen verhaal bedenken en verdeelt de rollen die nodig zijn om dat verhaal te spelen. Al improviserende ontstaat zo een spannend, interactief verhaal. Wijnand Stomp: “In een tijd waarin communicatie veelal via beeldschermen verloopt prikkel ik als verhalenverteller graag de verbeelding. Bij verhalen maken leren kinderen spelenderwijs vertellen en luisteren tegelijk."
Later zal het ook te zien zijn in KRO's kindertijd op Nederland 1. Ik ben zelf heel benieuwd naar het programma.

Vertellen leeft
Uit al bovengenoemde activiteiten blijkt wel dat vertellen alles behalve suf en ouderwets is. De kunst van het vertellen leeft! Geen mooier moment om dat te vieren dan de dag dat de lente begint, toch?

zondag 11 maart 2012

Flessen vol verhalen

Ik lees graag verhalen waarin magie bestaat. Of liever nog, verhalen waarin magie een onderdeel is van de alledaagse werkelijkheid. Een epos als Lord of the Rings is ook niet te versmaden, maar speelt niet in onze wereld, waardoor het makkelijker is om er afstand van te nemen.
Ik vind het juist spannender, prikkelender wanneer er magische dingen gebeuren in een realistische setting, zodat je nog even in de waan kunt blijven "dat het misschien wel echt is gebeurd".

Onlangs las ik "Het Nachtcircus" Van Erin Morgenstern, een boek dat tot deze laatste categorie behoort. Het boek is veel geprezen, een bestseller, en wordt zowel een klassiek liefdesverhaal genoemd als een "sprookje", geplaatst in het decor van eind negentiende eeuw. Maar bovenal is het een ode aan de verbeelding en... aan het vertellen van verhalen.
Ik zal dit proberen toe te lichten zonder al teveel van het boek te verklappen.

"Het Nachtcircus" in het verhaal is geen circus zoals we dat gewend zijn, met een grote tent waarin de artiesten na elkaar optreden, maar een verzameling van tenten, waar je tussendoor kunt slenteren en waar je naar binnen kunt gaan bij de tent die je aanspreekt. Er zijn tenten met artiesten - een magiër (die zich voordoet als goochelaar), jongleurs, een waarzegster - en tenten waarin je je plots in een wonderlijke omgeving bevindt - een doolhof, een tuin van ijs, een boom met kaarsen - het lijken wel gematerialiseerde dromen.

De beschrijving van een van die tenten, deed mijn hart sneller kloppen.
Eén van de hoofdpersonen, Bailey, komt de tent in en het lijkt op een deftige eetkamer. In een lange ruimte staat een tafel met allemaal potten en flessen, allemaal verschillend. Sommigen van steen, anderen van glas. De een simpel van vorm, de ander rijk versierd. Overal staan de potten en flessen, ook op de grond en langs de muren. Wanneer Bailey een fles openmaakt, die op zich leeg lijkt, waant hij zich plots op een andere plek, in een andere tijd.
"De geur die omhoogkringelt uit de smalle hals is fris en bloemrijk. Een rozenstruik vol dauwige bloemen, de mosachtige geur van tuingrond. Hij heeft het gevoel dat hij over een tuinpad loopt. Hoort gezoem van bijen en melodieus gezang van vogels in de bomen.(...) De sensatie van een poes die langs zijn benen stijkt is zo realistisch dat hij naar beneden kijkt en er een verwacht te zien, maar op de grond van de tent staan allleen nog meer potten en flessen."
Wanneer hij de volgende fles openmaakt is hij weer ergens anders, bij de daaropvolgende weer, enzovoort. Iedere fles heeft zijn eigen verhaal.

Het beeld van die tent laat me niet los. Dit is wat verhalenvertellers doen! Wanneer ze beginnen met vertellen, gaat even de dop van de fles. Alle geuren, kleuren en gevoelens komen bij de luisteraar binnen alsof hij er zelf bij was. Voor iedere luisteraar is die sensatie verschillend. Wanneer het verhaal is afgelopen gaat de dop weer veilig op de fles.
Wauw, wat een mooi beeld.

Maar het gaat verder. Door alle andere wonderlijke gebeurtenissen in het verhaal was ik de tent met flessen alweer bijna vergeten, maar zo'n tweehonderd pagina's verder komt de aap uit de mouw. Degene die verantwoordelijk is voor de hierboven beschreven tent spreekt:
"Ik vertel verhalen. (...) Verhalen, sprookjes, mythen en sagen, (...) hoe je ze ook wilt noemen. (...) Het is niet zo belangrijk, en dat is niet waarom ik hier ben-"
"Het is wel belangrijk," onderbreekt de man in het grijze pak hem. "Iemand moet die verhalen vertellen. Als de gevechten gestreden zijn, als de piraten hun schatten hebben gevonden en de draken hun vijanden als ontbijt opeten met een aangenaam kopje lapsang souchong, moet iemand de delen van hun verhalen die met elkaar samenvallen vertellen. Daarin ligt magie besloten. De magie bevindt zich in de luisteraar, en voor elk oor is dat weer anders, en die verhalen zullen invloed op ze hebben op een manier die ze nooit kunnen voorspellen. Van het alledaagse tot het diepzinnige. Je kunt misschien een verhaal vertellen dat voortaan in iemands ziel huist..."
Je begrijpt dat hier mijn vertellershart niet onberoerd bleef: een bestseller, een boek dat miljoenen mensen lezen, waarin prachtig beschreven wordt wat het belang van vertellen is! Ach, natuurlijk zal het niet zo'n vaart lopen. Die regels vallen mij gelijk op omdat het mijn vak is. Maar toch, je weet maar nooit of er naar aanleiding van dit prachtige boek wat vaker een bijzonder flesje wordt opengetrokken...

Apothecarybottles