donderdag 31 maart 2011

De Hemelvrouw

Het zal niemand verbazen dat er heel wat verhalenbundels door mijn handen gaan: ik moet mijn inspiratie tenslotte ergens vandaan halen. Internet is overigens ook een bron van onschatbare waarde - dat is een heel ander verhaal - maar een zekere graad van boekengekte komt een verhalenverteller goed van pas.
Het is niet per se zo dat de mooiste verhalen in de mooist vormgegeven boeken staan. Integendeel: ik ben al heel wat juweeltjes tegengekomen in muffe tweedehandsjes of in onooglijke drie-dollar-bundeltjes. Maar soms gaat het anders en gaan krachtige inhoud en mooi uiterlijk wel degelijk hand in hand. De Hemelvrouw is zo'n boek.

In De Hemelvrouw verzamelde schrijfster Eveline van de Putte sprookjes uit meer dan twintig landen. Ze haalde ze niet uit schriftelijke bronnen, maar noteerde ze - volgens de orale traditie - uit de mond van migranten en vluchtelingen die in Nederland een nieuw thuis gevonden hebben.
De verhalen zijn, net als de landen van herkomst, heel verschillend van karakter: kort of lang, humoristisch of ernstig, over mensen of dieren, met goede afloop of juist wat minder goed. Maar stuk voor stuk zijn het voorbeelden van hoe oude wijsheid door middel van verhalen zijn weg vond naar de mensen.

Daarnaast vertelt De Hemelvrouw nog een verhaal, namelijk het verhaal van de vertellers zelf. Ieder verhaal wordt vooraf gegaan door een pagina met foto van de verteller, waarbij hij iets vertelt over zijn leven, in het land van oorsprong en in Nederland, en de rol die verhalen daarbij gespeeld hebben. Het geeft een mooi beeld van de vertelcultuur in verschillende delen van de wereld.

Het boek zou echter niet compleet zijn zonder de prachtige illustraties van Veronica Nahmias. Geen romantische, wat ouderwetse plaatjes, zoals je ze zo vaak ziet in sprookjesboeken, maar krachtige, kleurige tekeningen met een heldere uitstraling.
Nahmias beperkte zich niet alleen tot illustraties bij de verhalen, maar tekende ook nog het verhaal van de mus Hajayat. Deze kleine mus krijgt na ieder verhaal zijn eigen pagina en slaat met zijn eigenzinnige commentaar steeds een brug naar het volgende verhaal. Ik vond het verbazingwekkend om te zien in hoeveel houdingen de mus getekend is, met steeds zijn eigen zeggingskracht!

Kortom, dit is een boek waarin veel te lezen en te kijken valt. Modern vormgegeven, met een prettig lettertype, gebonden en met leeslint: een ideaal cadeauboek!
Eén kleine kritische noot heb ik wel: op de achterkant staat "vanaf 6 jaar", wat ik nogal optimistisch vind. Zelfs om voor te lezen zou ik er eerder 8 of 9 jaar van maken.


De Hemelvrouw - Wereldsprookjes voor groot en klein
door Eveline van de Putte & Veronica Nahmias
Uitgeverij Appelmoes, 2010, ISBN 9789490924010


maandag 21 maart 2011

De brief

Een paar dagen geleden kreeg ik een brief. Niet zo'n persoonlijk geadresseerd, volledig automatisch aangemaakte tekst van de belasting of energiemaatschappij, maar een èchte brief: speciaal voor mij door iemand persoonlijk geschreven. Ik werd er helemaal blij van.

Ik voelde me enigszins beschroomd over mijn blijdschap, want de inhoud van de brief gaf daar eigenlijk niet direct aanleiding toe. Het was geen liefdesbrief of oproep van een verloren gewaand familielid, maar een heel gewoon, zakelijk schrijven. Zo'n bericht dat je normaal per e-mail krijgt. Maar omdat het deze keer in een envelop zat, met een postzegel erop en mijn naam er met de hand op was geschreven, voelde ik me bijzonder.

Terwijl ik over deze ervaring zat na te mijmeren, moest ik ineens denken aan het vertellen van verhalen (ik geef toe dat ik daar wel vaker aan denk, gezien mijn werk). Wanneer een verhaal verteld wordt door een verteller, gebeurt eigenlijk hetzelfde als met zo'n brief. Zo'n verhaal kan prachtig geschreven zijn en je kunt het al tientallen keren gelezen hebben, maar wanneer een verteller het verwoordt met zijn stem en verbeeldt met zijn mimiek en houding, dan wordt het anders, persoonlijker. Een cadeautje.

We worden overladen met e-mails, maar voelen ons bijzonder wanneer we een brief krijgen. We lezen veel verhalen - in boeken, maar ook in de krant en in tijdschriften - maar worden geraakt als iemand ze ons vertelt. De boodschap verandert, wanneer er een ander medium gebruikt wordt om haar over te brengen. De inhoud komt anders - beter? - over, wanneer de mens erachter zichtbaar is. Dat is eigenlijk een heel krachtig middel, waar we meer gebruik van zouden moeten maken.


Gabriël Metsu - Briefschrijvende jongeman bij het geopend venster (1662-1665)

donderdag 17 maart 2011

Water is gevaarlijk

Aanstaande zondag, 20 maart, is wereldverteldag - World Storytelling Day. Ieder jaar wordt op die datum de kunst van het vertellen "gevierd" en bij het publiek onder de aandacht gebracht door middel van allerlei - vaak gratis toegankelijke - vertelevenementen. Daarbij staat ieder jaar een ander thema centraal en voor 2011 is dit "Water".

Sinds ik me een maand of twee geleden begon te verdiepen in het thema, op zoek naar geschikte verhalen voor een voorstelling, zingt er steeds een dichtregel door mijn hoofd, die ik ooit in mijn jeugd heb gelezen:
"Want waarlijk, waarlijk, waarlijk, water is gevaarlijk!"
Ik heb het toentertijd gelezen in een boek van Tonke Dragt, getiteld "Water is gevaarlijk": een bundel vol spookverhalen, gedichten en overleveringen over water. Ik heb het boek inmiddels tweedehands aangeschaft, gewoon om nog eens te lezen en om mogelijk te gebruiken als verhalenbron voor wereldverteldag.
Natuurlijk wilde ik ook graag weten waar die enigszins geheimzinnige versregel vandaan kwam en het blijkt afkomstig uit een volkomen onschuldig "kinderliedje" van de niet erg bekende schrijver P. van Renssen.

Ironisch genoeg heeft de dichtregel inmiddels een heel nieuwe betekenis gekregen in de realiteit. Terwijl ik me zat te verdiepen in fantastische verhalen met zeewijven, meerminnen en spookschepen, gebeurde er in Japan een afschuwelijke ramp: een enorme aardbeving gevolgd door een allesvernietigende vloedgolf.
Terwijl ik naar de beelden van de verwoestende tsunami op televisie kijk, valt mijn oog op het boek naast de televisie: "Water is gevaarlijk".

Een feestelijke wereldverteldag rondom het thema "Water" krijgt voor mij hierdoor eventjes een wat wrange bijsmaak. Maar gelukkig zijn er ook andere berichten. Ik heb inmiddels gelezen over vertellers uit verschillende landen die hun evenement op wereldverteldag aangrijpen om stil te staan bij de Japanse slachtoffers, bijvoorbeeld door het vertellen van een Japans verhaal of het vouwen van origami kraanvogels.
Het is toch weer mooi om te zien, hoe verhalen mensen wereldwijd verbinden.


maandag 14 maart 2011

Vertel eens...

Sinds vijf jaar heeft Nederland een tijdschrift dat zich volledig richt op berichtgeving over verhalen en vertellen: Vertel Eens... Helaas ging het lustrumjaar 2010 niet helemaal van een leien dakje, met minder nummers dan gepland, die ook nog eens onregelmatig uitkwamen. Maar in 2011 is Vertel Eens... helemaal terug!

Het blad maakt een doorstart met een vernieuwde redactie en wil professioneler worden. Vertel Eens... moet niet alleen een blad voor en door vertellers zijn, maar zich meer gaan richten op een publiek buiten de vertellerswereld, dat ook "iets heeft" met verhalen. Bibliotheken en scholen horen daar bij, maar je kunt bijvoorbeeld ook denken aan de gezondheidszorg, in het bijzonder de ouderenzorg waar steeds meer aan (dementerende) senioren verteld wordt. We zullen zien wat dit voor Vertel Eens... gaat betekenen. Inmiddels ben ik zelf deel van de (bureau)redactie, dus ik zit er in ieder geval met mijn neus bovenop.

In het eerste nummer van 2011 is een groot deel van de pagina's gewijd aan Annie M.G. Schmidt. Op 20 mei 2011 is het honderd jaar geleden dat deze schrijfster werd geboren en haar werk is één van de ijkpunten in de Canon van Nederland.
Vertel Eens... besteedt in ieder nummer aandacht aan verhalen rondom de Canon. Daarnaast zijn er vaste rubrieken voor het Meertensinstituut/Doc Volksverhaal, waarin de achtergrond van een (bekend) volksverhaal wordt belicht, voor de Vertelacademie met tips en tricks voor wie zelf wil vertellen, en over de ontwikkeling van vertellen in het onderwijs.
Tenslotte bevat ieder nummer minstens één kort verhaal en talloze artikelen en advertenties over interessante (verhalen)boeken.

Heb je interesse in (volks)verhalen, sagen, legendes, sprookjes, historische verhalen, en de praktische toepassing van vertellen, dan is Vertel Eens... voor slechts €25,= per jaargang van vier nummers beslist de moeite waard. Ik vind het zelf een mooi, professioneel ogend blad en ben er best trots op dat ik sinds kort hieraan een (bescheiden) bijdrage mag leveren.

Meer informatie op de website van Vertel Eens...
(En nee hoor, ik ben niet betaald om dit stukje te schrijven ;-))