woensdag 14 december 2011

Duizend-en-één of toch niet?

Anderhalve maand geleden noemde ik in een artikel over de sprookjes van Grimm al 1000 paar oren: een initiatief van een groep Nederlandse vertellers om een selectie van vier Grimmsprookjes ten gehore te brengen aan 1000 mensen, en wel vóór 1 januari 2012, wanneer het Grimm-jubileumjaar begint.

Afgelopen weekend stond de teller inmiddels op 933 (dacht ik) en ging ik drie keer een sprookje vertellen tijdens Gluren bij de Buren: het kon nog spannend worden of ik misschien de 1000e luisteraar in mijn publiek zou hebben!
De opkomst was geweldig. Drie keer een flinke groep van zowel volwassenen als kinderen. Bij de eerste vertelling waren er 27 (totaal op 960), bij de tweede vertelling 20 (totaal 980, spannend!!!) en hoera bij de laatste keer 21: een totaal van 1001 oren! Dat getal is toch te mooi om waar te zijn.

En dat was het. Na afloop besefte ik dat ik de tweede vertelling niet mee had mogen tellen, want de Kikkerkoning behoorde niet tot de vier verhalen uit onze selectie. Balen. Totdat ik deze week een mailtje kreeg met het bericht dat de stand voor het weekend 951 was en niet 921. We waren er dus toch (ruimschoots) overheen, met een totaal van 1011. Niet zo'n mooi getal, maar wel gelukt.
Bedankt voor alle toehoorders en ook bedankt collega-vertellers in deze leuke uitdaging: Giny Drent, Dirk van der Pijl, Rudolf Roos, Raymond den Boestert, Barbara de Vries, Karin Wijnands, Paul Groos en Madeleine de Boer.
En tot het eind van het jaar blijven we gewoon nog even doortellen!

UPDATE: tot aan de laatste dagen van 2011 zijn vertellers doorgegaan met deze uitdaging en de teller eindigde bij het begin van 2012 precies op 1200 oren (met bijdragen van bovenstaande vertellers en ook nog van Reinou Vogel en Brenda Alink). Wat een mooi aantal!

zondag 4 december 2011

Kom je ook gluren?



Aanstaande zondag, 11 december, vindt in Amersfoort voor de vierde keer het huiskamerfestival "Gluren bij de buren" plaats. Verspreid door de stad stellen meer dan 90 bewoners hun huiskamer beschikbaar voor een optreden van stadsgenoten. Het aanbod is zeer divers, blijkt al na een korte blik op het programma: Nederlandse luisterliedjes, poppentheater, klezmermuziek, buikdansshows, een tragikomedie, barricade liederen, improvisatie theater, Russische zang en dans, en nog veel meer.

Een verhalenverteller mag natuurlijk niet ontbreken! Babboes zal optreden in een woonkamer in Vathorst met sprookjes van Grimm. Afhankelijk van de leeftijd van het publiek kan dit variëren van een interactieve vertelling van de Kikkerkoning tot het huiveringwekkende De jongen die erop uittrok om te leren griezelen.
Kom je ook? Dan telt je bezoek ook nog eens mee voor het project "1000 paar oren voor Grimm", een initiatief van een groep Nederlandse vertellers in het kader van 200 jaar Grimm. Van tevoren of na afloop kun je ook elders in de buurt terecht voor vermaak: op loopafstand zijn verder nog 4 muzikale optredens, dus je kunt de hele middag genieten.

Lokatie: Huizenkade 2, Amersfoort Vathorst (vlakbij rotonde 7)
Speeltijden: 14.30, 15.30 en 16.45 uur, duur maximaal 30 minuten
Toegang (voor alle adressen): gratis, maar een kleine bijdrage wordt op prijs gesteld.

NB: de parkeerruimte in de buurt van de Huizenkade is beperkt, dus het is raadzaam om met fiets of OV te komen (het is ca. 10 minuten lopen vanaf station Amersfoort Vathorst).


Goldmarie aus dem Märchen "Frau Holle" Illustration von Hermann Vogel (1854-1921)
via Wikimedia Commons

donderdag 1 december 2011

Actief voorlezen aan peuters

Wanneer je werkt met kinderen en boeken kun je niet om de website Leesplein heen. Ik gebruik hem zelf regelmatig om boeken te zoeken bij een bepaald thema, maar er staat veel meer! Of zoals ze het zelf zeggen:
Leesplein/Jongerenliteratuurplein is een belangrijk verzamelpunt voor leesbevordering ten behoeve van kinderen en jongeren op het internet. Alles wat te maken heeft met jeugdboeken en lezen is er te vinden. De website wordt voortdurend voorzien van nieuwe informatie. De informatie is gerangschikt naar leeftijdsgroep.
Sinds een paar maanden verschijnt er op het Voorleesplein (gedeelte voor ouders en beroepskrachten met kinderen tot 4 jaar) maandelijks BoekActief. Iedere maand wordt een boek voor baby's of peuters uitgewerkt in suggesties voor tijdens het voorlezen - nadruk op interactief lezen dus - en voor activiteiten naar aanleiding van het boek, zoals knutsels en liedjes. Deze maand staat het boek Een dag bij de vriendjes van Kathleen Amant (over kinderopvang) centraal.
Ideaal om inspiratie op te doen wanneer je werkt met jonge kinderen!


Foto: Ambro / FreeDigitalPhotos.net

vrijdag 25 november 2011

Mariaverschijning in Hengelo

In een gewone woonwijk* in Hengelo ligt een grasveld. Vroeger stond er een hek omheen met een bordje: "Verboden vuil te storten". Op een dag veranderde dat en stond er ineens een Mariabeeld. Daarna gebeurde er van alles...

Aanstaande zondag, 27 november, zal de Maria van de Kasbah (dat klinkt haast als een bedevaartsoord!) het middelpunt zijn van een lichtfeest, ter gelegenheid van de eerste advent. Er zullen honderden kaarsen branden, er zal hemelse muziek klinken en - daarom schrijf ik er natuurlijk over op dit blog - er zullen Mariaverhalen verteld worden door twee topvertellers: WimWolbrink en Janna van den Berg.
Een volledige beschrijving van het programma en een flyer om te downloaden vind je op de website van de Karavaan der Vertellers.

Het lijkt me een indrukwekkende en sprookjesachtige gebeurtenis. Helaas is Hengelo niet om de hoek voor mij, maar als je dichterbij woont raad ik je aan om te gaan kijken en luisteren. De Karavaan der Vertellers heeft al meer onvergetelijke evenementen op zijn naam staan, en deze keer wordt vast niet anders.

* De wijk is ook weer niet zo héél gewoon: de Kasbah is een project waarmee architect Piet Blom in de jaren '70 een eind probeerde te maken aan fantasielose rijtjeshuizen en bewoners meer invloed wilde geven op hun woonomgeving.


The statue of Our Lady of Walsingham, the Slipper Chapel, Walsingham, Norfolk, England. (Bron: Wikimedia Commons)

woensdag 23 november 2011

Hallo wereld!

Hallo wereld! Probeer ik bij gebrek aan inspiratie zo te laten zien dat ik nog steeds actief ben op dit blog? Of heeft er iets nieuws het levenslicht gezien? Nee, geen van beide: "Hallo, wereld!" is het thema van de kinderboekenweek 2012, dat gisteren bekend is gemaakt. Nauwkeuriger gezegd: "Hallo wereld - over verschillende culturen"

Een mooi thema, vind ik, dat goed past in deze tijd waarin aan de ene kant bepaalde politici proberen steeds meer te polariseren en aan de andere kant de wereld steeds kleiner wordt door de mogelijkheden van internet.
Een thema dat duidelijk is afgebakend en waar je toch veel kanten mee op kunt. Je kunt dicht bij huis blijven en kijken naar boeken en verhalen uit onze eigen multiculturele samenleving, of je kunt het juist ver weg zoeken, met verhalen over volkeren hier ver vandaan (hoe weinig weten we bijvoorbeeld van een land als Japan?). Je kunt aan de slag met verhalen van nu, maar ook met verhalen van vroeger, over de ontdekkingsreizigers, of nog verder terug, mythologische wereldverkenners zoals Odysseus.
Er zijn mogelijkheden te over. Het grote brainstormen voor een leuke voorstelling is voor mij weer begonnen. Maar ik heb nog even de tijd: kinderboekenweek is pas van 3 tot en met 13 oktober 2012.

Overigens werd gisteren ook bekend gemaakt wie het kinderboekenweekgeschenk gaat schrijven, namelijk Tosca Menten. Tosca Menten is de laatste jaren met name bekend geworden door haar boeken over Dummie de Mummie. Het boekenweekgeschenk wordt vast een 'wereldboek'.


Johann Baptist Homann: Planiglobii Terrestris Cumutroq Hemisphaerio Caelesti Generalis Exhibitio, Nürnberg 1707
Bron: Wikimedia Commons

zaterdag 12 november 2011

Hij komt, hij komt!

Sinds een paar dagen is de Sinterklaasgekte hier in huis weer losgebarsten. De televisie gaat steevast om 17.40 aan voor het Sinterklaasjournaal en de Sinterklaasboekjes zijn weer uit de kast tevoorschijn getoverd. Terwijl ik zit te bloggen bekijken mijn kinderen de laatste minuten van de intocht van Sinterklaas op TV. Ik vind dit zelf trouwens een stuk leuker dan de "echte" intocht in de stad: geen drukte, geen kou en ieder jaar weer een topverhaal. En "real life" Pieten en Sinterklazen krijgen mijn kinderen vast nog genoeg te zien de komende weken.

Enfin, het is weer Sinterklaastijd en ook de digitale media doen mee.
Sinds een paar jaar heeft het al genoemde Sinterklaasjournaal een leuke website, met spelletjes, radiostation (Sinterklaasliedjes) en een heuse (digitale) krant waarop je je kunt abonneren. Mijn ervaring in de afgelopen jaren is dat peuters en kleuters wel nog aardig wat hulp van een volwassene nodig hebben op de site.

Als je dan toch samen met je kleintje achter de computer zit, kijk dan ook eens op www.leesmevoor.nl: op deze site staat een groeiend aantal digitale prentenboeken over uiteenlopende onderwerpen. Uit de beschrijving van de site begrijp ik dat de boeken speciaal voor leesmevoor.nl zijn gemaakt. Ze worden prettig voorgelezen en de plaatjes zijn subtiel geanimeerd. Je kunt de verhaaltjes ook fullscreen bekijken.
Een boek over Sinterklaas ontbreekt natuurlijk niet. Ik zie hem al staan heeft kleurige prenten met grappige details. Het verhaaltje is simpel en beschrijft vooral de gebruikelijke Sinterklaas rituelen - van intocht tot pakjesavond - en nodigt uit om met je peuter of kleuter verder te praten over de komende gebeurtenissen.

woensdag 26 oktober 2011

Griezelen met Grimm

Aanstaande zaterdag vertel ik op het Sprookjesfestival in Arnhem het Sprookje van iemand die erop uittrok om te leren griezelen. Niet "zomaar", maar met een doel. Hieronder kun je lezen wat de aanleiding was.

200 jaar Grimm

In 2012 is het 200 jaar geleden dat de gebroeders Grimm hun Kinder- und Hausmärchen publiceerden. In deze inmiddels wereldberoemde bundel staan vrijwel alle sprookjes waar velen van ons mee zijn opgegroeid: van Sneeuwwitje tot Assepoester, van Hans en Grietje tot Vrouw Holle. Daarnaast zijn er echter ook een heleboel sprookjes van Grimm die in de vergetelheid zijn geraakt. Daar zijn verhalen bij die inderdaad wat oubollig zijn of gewoon flauw, maar helaas ook juweeltjes die zich kunnen meten met de overbekende klassiekers. Veel verhalenvertellers zullen het komende jubileumjaar aangrijpen om die mooie vergeten sprookjes weer eens te laten horen.

Europees project
Tijdens de bijeenkomst van FEST (Federation for European StoryTelling) is afgelopen zomer het idee ontstaan om video-opnames te maken van alle 200 sprookjes van Grimm - bekend en onbekend, lang en kort - verteld door verhalenvertellers uit heel Europa. Fragmenten van deze vertellingen zullen verzameld worden op één website, die dan als bron van inspiratie kan dienen voor iedereen die geïnteresseerd is in de traditie van de mondelinge overlevering. De gebroeders Grimm hebben die sprookjes immers ook niet zelf bedacht, maar opgeschreven uit de mond van talloze vertellers.

1000 paar oren
Inmiddels is er een groep van Nederlandse vertellers - waaronder ondergetekende - die meedoet aan dit Europees initiatief. Vier van de tweehonderd titels zijn uitgekozen en zullen door ons uitgevoerd worden. Maar een verhaal instuderen om één keer voor een camera te vertellen... dat vonden we niet echt een uitdaging. Een verteld verhaal leeft door het publiek. Dus hebben we ons (op initiatief van de Vertelacademie) een tweede doel gesteld: voordat het Grimm-jaar begint willen we deze vier verhalen laten horen aan in totaal minstens 1000 paar oren!

Sprookjesfestival
Duizend toehoorders vinden is best een uitdaging, wanneer je bedenkt dat de meeste vertellers niet spelen voor theaterzalen met honderden stoelen, maar juist voor een klein publiek van rond de twintig mensen. Om de kans groter te maken dat we ons doel bereiken, hebben we contact gezocht met het Sprookjesfestival in Arnhem, dat deze week plaatsvindt. We hebben een plekje gekregen in het programma: twee weekends lang zijn er ieder uur verhalenvertellers te horen in Grand Café Mahler.
Aanstaande zaterdag, 29 oktober, is het mijn beurt, samen met vertelster Barbara de Vries. Om 11.00 uur, 13.00 uur en 15.00 uur vertel ik het verhaal van de jongen die erop uittrok om te leren griezelen. Een allesbehalve kinderachtig sprookje, dat niet misstaat in het weekend voor Halloween. Kom je ook griezelen in Arnhem?


The Tale of the Youth who set out to learn what fear was
Uit: Blue Fairy Book, Andrew Lang, 1889

UPDATE
Door ziekte kon Barbara niet vertellen, maar heb ik verteld met Giny Drent. Giny vertelde Het Winterkoninkje en de Beer en ik vertelde het verhaal van De jongen die erop uittrok om te leren griezelen, Vrouw Holle en De Kikkerkoning. We hebben daarmee gedurende dag aan ruim 100 paar oren een verhaal van Grimm laten horen.

vrijdag 14 oktober 2011

Tip: held voor ná de kinderboekenweek

Nog een dag en dan zit de kinderboekenweek er op. In de afgelopen week heb ik heel wat helden voorbij zien komen in de krant, op tv, op twitter en op de school van mijn kinderen. Eén held die ik zelf niet heb gezien, maar die vast wel ergens is opgedoken is Stach, uit de klassieker Koning van Katoren van Jan Terlouw.

Wist je dat er ook een prachtige vertelvoorstelling bestaat van dit verhaal? Topverteller Eric Borrias heeft het boek bewerkt tot een voorstelling van een uur, voor kinderen vanaf 7 jaar. In juni heb ik zelf een try-out voor deze voorstelling bijgewoond en was onder de indruk.
Eric Borrias is een bruisende verteller, die je in een overweldigend tempo het verhaal intrekt. Dit doet hij met zichtbaar plezier en met humor en - zoals naar mijn mening een goed verteller betaamd - met verrassend weinig hulpmiddelen.
Het verhaal van Koning van Katoren behoeft bijna geen toelichting. Het is nog steeds actueel: problemen als geluidsoverlast en luchtverontreiniging zijn helaas nog steeds aan de orde van de dag.

Meer informatie over voorstelling en boeking kun je vinden op de website van Eric Borrias.
Eric geeft echter ook regelmatig voorstellingen die publiek toegankelijk zijn.

De eerstvolgende mogelijkheid om hem te zien is op 19 oktober in Theater Camuz in Leidschendam. De voorstelling om 14.30 is uitverkocht, maar er is een extra voorstelling om 12.30 uur ingelast.
Daarnaast organiseert Eric zelf een voorstelling op 19 november in het Lingehuistheater in Geldermalsen. Aanvang 19.30 uur. Kaarten €7.= Reserveren via info@verhalenverteller.nl

Ga kijken! Dit is echt een verteller van wereldklasse met een prachtverhaal!

donderdag 6 oktober 2011

Ad hoc held in een kastje

Kinderboekenweek is weer in alle hevigheid losgebarsten, rondom het thema "Helden" deze keer. In tegenstelling tot voorgaande jaren laat ik het een beetje aan me voorbij gaan en heb ik geen "grote" voorstelling ingestudeerd. Er waren teveel andere dingen die mijn aandacht opeisten de afgelopen maanden.
Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan...

Toen ik afgelopen weekend een collega-verteller het verhaal van "Bang Mannetje" zag opvoeren - over een mannetje dat uiteindelijk een Best Wel Dapper Mannetje blijkt - begon het toch te kriebelen. Ik had nog een kort verhaal nodig voor een kleutergroep deze en komende week. En ik wist ook dat er vertelplaten waren van het prentenboek met deze titel.

Een telefoontje en een ritje naar Speelboek in Amersfoort waren voldoende: de platen waren op voorraad en ik kon aan de slag! Zorgen dat ik het verhaal in mijn hoofd kreeg, kijken hoe en aan welke kant ik de platen uit het kamishibai-kastje moet schuiven, oefenen voor de spiegel en een keer vertellen aan mijn eigen kinderen ("Hé, mijn juf is dat boek aan het voorlezen!") en vandaag was het zover: opvoeren voor een groepje kleuters.

Wat is die kamishibai toch een magisch ding! De spanning als dat deurtje opengaat... en bij elke volgende plaat is het weer spannend - veel meer dan bij een boek. Het is voor mij even wennen dat ik als verteller een nevengeschikte rol heb, naast de prenten: normaal moet ik zelf met enkel mijn woorden de verbeelding van de luisteraar op gang brengen. Maar aan de andere kant geeft kamishibai toch nog genoeg ruimte om het verhaal op eigen wijze invullen.
En als je nog niet zo'n ervaren verteller bent, of bang bent de draad van het verhaal kwijt te raken, dan kun je altijd nog even spieken op de achterkant van de laatste plaat, die de tekst laat zien van de afbeelding die de kinderen op dat moment zien.

Het verhaal van Bang Mannetje sluit perfect aan bij het thema van deze kinderboekenweek. De angsten van Bang Mannetje zijn voor kleuters herkenbaar (spoken onder het bed, overgeslagen worden), maar het verhaal is allesbehalve zoetsappig met onder andere een reusachtige mensenetende spin en rammelende geraamtes in de bomen. Toch wordt het nooit tè eng.
De sfeervolle illustraties met hun vele kleine details komen in een vertelkastje door het grote formaat nog meer tot hun recht dan in een boek.
Kortom, een aanrader voor een verrassende kinderboekenweekactiviteit!



Titel: Bang Mannetje
Geschreven door Mathilde Stein met illustraties van Mies van Hout
Uitgeverij Lemniscaat, 2009, ISBN
Verkrijgbaar bij de betere (kinder)boekhandel voor €24,95

donderdag 22 september 2011

Helden en zo...

Oktober is een drukke maand voor de verteller: kinderboekenweek (5 t/m 15 oktober) èn Maand van de Geschiedenis. Dat vraagt om verhalen! (Vreemd genoeg ben ik deze keer vooral druk met andere projecten dan bovengenoemde, maar dat terzijde.)

Voor wie zich wil voorbereiden op de kinderboekenweek is er de optie om het thema - Helden - gewoon te combineren met de Maand van de Geschiedenis: dan sla je twee vliegen in één klap. De Stichting Lezen heeft een aantal suggesties op een rijtje gezet om boeken uit de jeugdliteratuur te gebruiken die aansluiten bij de Canon van de Geschiedenis. Deze tips met de titel "Superhelden van héél, héél lang geleden" kun je downloaden op de Kunst van Lezen website.

Het thema Helden lijkt velen aan te spreken, want de stroom van ideeën die mij bereikt via mail en twitter lijkt wel eindeloos. Een kleine selectie van projecten die mij opvielen:

Heldhaftige Helden: originele kunstzinnige ideeën voor groep 3 t/m 8
Mythen, legenden en fabels, over helden in verhalen: lesideeën voor kunst- en zaakvakken voor groep 3 t/m 6
Een mooie boekenlegger om te bestellen voor de kinderen

zondag 18 september 2011

Een gewaarschuwd mens...

Je kent ze wel, die e-mailberichten waarin je wordt gewaarschuwd voor het een of ander en waarin je verzocht wordt het bericht door te sturen naar je hele adressenbestand. Bij mij gaan ze in negen van de tien gevallen rechtstreeks naar de digitale prullenmand.
Vandaag ontving ik echter onderstaand bericht. Niet serieus genoeg om de (waarschijnlijk overvolle) mailbox van mijn contacten mee te vervuilen. Maar te leuk om zomaar voorbij te laten gaan.
Hoort en vertelt voort!
Hier volgt een ernstige waarschuwing:

Na eerdere ´grimmige´ berichten over wolven in Duitsland, blijkt er nu ook in Nederland een wolf gesignaleerd te zijn!

Boswachter Harald van den Akker van Natuurmonumenten heeft de afgelopen week diverse meldingen van wandelaars gehad, dat zij een wolf hebben gezien op de Ramenberg op de Veluwe. De boswachter houdt er rekening mee dat die meldingen kloppen, aldus de organisatie zaterdag.

I.v.m. met de aanwezigheid van de wolf, is voor heel Gelderland en de aangrenzende provincies Brabant en Overijssel de code ´rood´ uitgeroepen.

De politie waarschuwt ouders, om hun kinderen niet alleen het bos in te laten gaan. Een ieder wordt afgeraden om van de gebaande paden af te dwalen. Er wordt momenteel crisisberaad gevoerd over de te nemen maatregelen ter bescherming van alleenstaande grootouders. Tot nader bericht zijn alle verloven van jagers ingetrokken.

Een ieder die een wolf meent te zien, wordt nadrukkelijk verzocht om dit zo spoedig mogelijk te melden bij de plaatselijke sprookjesverteller.

Specialisten vrezen, dat het probleem van binnendringende sprookjesfiguren in de aanloop naar 2012 sterk zal toenemen. Volgend jaar is nl. het 200-jarig jubileum van het sprookjesboek van de gebroeders Grimm. Er gaan geruchten rond over een geheim genootschap van sprookjeswezens, die in 2012 de macht over de moderne maatschappij willen overnemen. Wordt dit het einde van onze beschaving?

Kortom: weeswaakzaam, en stuur deze waarschuwing door aan al je contacten!



Bron afbeelding: Wikimedia Commons

(Met dank aan collega-verteller Harro Teeuw)

maandag 12 september 2011

Van Vrouw Holle naar Freya en weer terug

Regelmatig laat ik me zo meeslepen bij de voorbereiding voor het vertellen van een verhaal, dat ik mezelf plotseling terugvind bij iets heel anders dan het oorspronkelijke verhaal. Zo verging het me ook weer eens bij Vrouw Holle.

Het verhaal gaat - zoals wellicht bekend - over een lief en knap meisje dat alsmaar moet werken van haar gemene stiefmoeder. In tegenstelling tot haar lelijke zuster, die mag luieren dat het een aard heeft. Op een dag moet de ijverige dochter wol spinnen, tot bloedens toe, en wanneer ze de met bloed besmeurde spoel wil schoonmaken valt deze in de put. Het meisje springt haar spoel achterna en komt zo terecht bij Vrouw Holle.

Terwijl ik dit begin van het verhaal overdenk, vraag ik me af hoe dat toch ook alweer zit met zo'n spinnenwiel? Hoe kan je daar nou bloedende handen van krijgen? Doornroosje prikt zich inderdaad aan een spinnenwiel en de gemene zus in Vrouw Holle prikt zich in de tweede helft van het verhaal met opzet in haar vinger. Is dat wat er gebeurt met het lieve meisje, of gaan haar handen stuk van het harde werken en de wol die er aldoor langs schuurt? Voor de dramatiek in het verhaal gaat mijn voorkeur uit naar het laatste scenario, maar om er zeker van te zijn ga ik toch maar eens plaatjes van spinnenwielen googelen.

De eerste plaatjes maken me niet veel wijzer - je ziet niets van de handeling van het spinnen. Wikipedia dan maar? Daar kom ik onder andere te weten dat het huidige spinnenwiel met voetaandrijving ergens rond 1520 in Duitsland is uitgevonden. En dan gebeurt het... Onderaan, onder het kopje "trivia" staat "Frigg spint de wolken". Ik zie gelijk voor me hoe een pluizige wolkenmassa verandert in een schitterende zilverachtige draad. Mooi!... en klik op de link.

Het volgende ogenblik zit ik middenin een beschrijving van de Noorse mythologie en een etymologische uitleg van de naam Frigg. Zij is de "moedergodin" en behalve godin van het huishouden en huisvlijt ook de godin van de liefde en sexualiteit. Ze is ook bekend als Frea of Frika (Wagner). Sommigen zeggen dat Freija en Frigg één en dezelfde zijn, anderen zeggen weer van niet. Ons woord "vrijen" schijnt etymologisch verwant te zijn aan haar naam. Vrouw Holle, die sneeuw uit haar kussens schudt, heeft ook verwantschap met de wolkenspinster. Zit wel iets in: sneeuw en wolken, dat heeft duidelijk met elkaar te maken.
Hé... Vrouw Holle! Was dat niet waar ik eigenlijk mee bezig was? O jee...

Ach, het heeft me in ieder geval weer een stukje voor mijn blog opgeleverd. En een mooi plaatje. "Frigg spint de wolken." Prachtig hè? En over de techniek van het spinnen ben ik inmiddels meer te weten gekomen op YouTube.


Guerber, H. A. (Hélène Adeline) (1909). Myths of the Norsemen from the Eddas and Sagas.

dinsdag 6 september 2011

Kindermediaweek? Lees eens een boek!

Deze week (van 3 tot 9 september) is door Mediasmarties uitgeroepen tot kindermediaweek. Mediasmarties is een onafhankelijke website die ouders en andere opvoeders helpt om tv-programma's, computerspellen en websites te vinden die passen bij de ontwikkeling van hun kind. Op de website vind je recensies van allerlei media, waarbij deze keer niet gekeken wordt naar wat schadelijk is voor het kind (zoals bij de bekende icoontjes van de Kijkwijzer, wanneer er sprake is van bijvoorbeeld geweld of sex), maar juist naar wat geschikt is voor het kind.

Deze week organiseert Mediasmarties dus de eerste keer een kindermediaweek, met lespakketten voor onderwijs en kinderopvang, een debat en een uitreiking van awards (bekijk het complete programma op de website). Bij alle activiteiten staat de positieve kant van media centraal en eens niet de risico's, waar al zoveel over wordt geschreven.
Ik heb zelf al vaak genoeg geschreven over de mogelijkheden die digitale prentenboeken bieden, en denk dat we nog veel (positiefs!) gaan beleven met het educatief gebruik van tabletcomputers en bijbehorende apps, dus ik juich deze positieve houding in de Kindermediaweek van harte toe.

Maar...
... er zijn natuurlijk ook nog boeken. Laten we dat vooral niet vergeten. (Of vertelde verhalen - helemaal zonder boek - waar helaas nog minder aandacht voor is). En soms haakt zo'n "echt" boek op humoristische wijze in op die nieuwe technologische ontwikkelingen.
Uitgerekend aan het begin van de kindermediaweek las ik in het laatste nummer van De Wereld van het Jonge Kind een recensie over "Het is een boek":
Kan je ermee bloggen, twitteren, of sms'en? Nee, het is een boek. Kun je naar beneden scrollen? Zit er een muis bij? Moet hij niet in de oplader? Neehee, het is een boehoek.
Aap leest het boek en Ezel die op de laptop bezig is, snapt er helemaal niets van: een boek? Dan mag hij het boek eens inzien en begint hij te lezen. Aap wil het terug, maar Ezel wil lezen en belooft het boek weer op te laden als hij het uit heeft.
Deze beschrijving was voor mij genoeg om het op mijn verlanglijstje te zetten. Kan alleen maar leuk zijn. En het biedt ook nog eens een mooi aanknopingspunt om met kinderen in gesprek te gaan over boeken, computers en andere media. Mooi toch in deze kindermediaweek?

Het is een boek
Lane Smith
Uitgeverij Lemniscaat, €11,95
ISBN 9789047703075



UPDATE
Via de pagina van Lemniscaat kwam ik ook nog dit filmpje van het boek tegen. Hij is echt leuk. Op de YouTube pagina van het filmpje vind je ook nog een link naar een (Engelstalige) biebjuf die het prentenboek in zijn geheel voorleest.

maandag 22 augustus 2011

Mijnwerkers, donder en bliksem, en fietsers.

Afgelopen weekend kwam ik tijdens een wandeling in het Limburgse Landgraaf bij de "Gedachteniskapel voor de mijnwerkers". Het kapelletje staat onderaan 's werelds grootste indoor-skibaan, aan de voet van de berg die ik als kind kende als "de mijnberg".

Toen ik er als vijfjarige kwam wonen, waren de Limburgse kolenmijnen al een aantal jaar gesloten, maar de overblijfselen waren nog goed zichtbaar.
Er was natuurlijk die enorme berg van onbruikbare brokstukken steenkool, die toen nog amper begroeid was. Op de berg heb ik nog gezocht naar fossielen van varens en paardenstaarten (de plant!) en als puber heb ik er mijn leven in de waagschaal gelegd tijdens een afdaling met de slee.
Er was ook een enorme schoorsteenpijp, die ik vanuit mijn slaapkamer net kon zien, en onderaan de berg de deur van de liftschacht met daarachter - als je groot genoeg was om door het venster te kijken - een mysterieuze duisternis.

Het is allemaal weg: de berg is beplant en omgetoverd in recreatiegebied, de schoorsteen is opgeblazen, de liftdeur onzichtbaar. Maar onder de huizen liggen nog steeds de donkere gangen van staatsmijn Wilhelmina. En in de gedachten van de bewoners liggen nog steeds de herinneringen aan de tijd dat de "koel" nog open was. Er wordt door de plaatselijke bevolking over het algemeen met weemoed teruggekeken naar die tijd. Natuurlijk was het werk zwaar en smerig, maar wat vooral in de herinnering is blijven hangen is het gevoel van saamhorigheid tussen de "koempels" (mijnwerkers): bij de levensgevaarlijke omstandigheden onder de grond moest je op elkaar kunnen vertrouwen. Waar zie je dat tegenwoordig nog zo?

De Limburgse mijnen zijn inmiddels ruim 40 jaar gesloten, maar de herinnering eraan is in de regio nog springlevend. Het genoemde kapelletje is pas in 2002 ingericht (nadat het eerst decennialang als transformatorhuisje had gediend) en uit het gastenboek blijkt dat het regelmatig wordt bezocht. Een paar keer per week wordt er in het boek geschreven: door een kleinkind dat zijn (over)grootvader komt herdenken, door koempels die hun kameraden missen, door familieleden van de 1100 mannen die zijn omgekomen bij het zoeken naar het zwarte goud.

De kapel is gewijd aan de heilige Barbara en in de kapel hangt een bord met het verhaal van deze heilige en ik "moest" dat natuurlijk lezen.
Barbara leefde in de derde eeuw in het huidige Turkije. Ze had zich tot groot ongenoegen van haar vader bekeerd tot het christendom en daarom liet hij haar opsluiten in een toren. De toren had twee ramen, maar Barbara liet er een derde bij maken, om zo de heilige drie-eenheid te gedenken. Dat maakte haar vader zo woedend, dat hij zijn eigen dochter met een zwaard onthoofdde. Dat bleef uiteraard niet ongestraft: niet lang daarna vond vader de dood toen hij door de bliksem werd getroffen.
Sinds de uitvinding van kunstmatige bliksem en donderslagen - het buskruit - is Barbara de beschermheilige van mensen die ermee werken. Dat is zo gebleven tot de tijd van de mijnwerkers in de 20e eeuw, die ook explosieven gebruikten bij hun werk.

Wat een verhaal. Nog namijmerend over ondergrondse donder en bliksem en een toren met drie ramen verliet ik de kapel om me weer bij mijn gezinsleden te voegen. Deze stonden me in de stralende zon al op te wachten en mijn oudste zoon keek me enigszins verontrust aan en vroeg of ik soms had gebeden, want ik was zo lang weggebleven. Nee hoor, mama had weer eens een verhaal gevonden. Maar voor ik dat kon toelichten was de aandacht alweer op iets anders gericht. Rakelings langs de kapel liep namelijk het parcours van een mountainbike-race en dat vindt een jongetje van zeven jaar een stuk interessanter.


vrijdag 12 augustus 2011

Een waargebeurde leugen

Een kleine week geleden heeft Babboes zich eindelijk eens op Twitter begeven. En warempel, tussen die enorme brij van tweets kwam een inspirerend berichtje langs, namelijk dat waarin onderstaand filmpje werd aangeprezen. (Bedankt, @bibliothecarin!)

Wat je ziet, is een goochelaar - Marco Tempest - die een leuke truc uithaalt met iPods en een combinatie van techniek en ouderwetse vingervlugheid. Dat is op zich al indrukwekkend, maar wat hij erbij vertelt, vind ik eigenlijk interessanter. De illusionist betoogt hoe bedrog deel uitmaakt van ons leven van alledag, variërend van een leugentje om bestwil tot professionele oplichterij. Dat is één kant van de medaille, maar aan de andere kant laten we ons ook graag iets wijsmaken: iets waar goochelaars, maar ook bijvoorbeeld filmmakers, toneelspelers en componisten gretig gebruik van maken. We willen graag geloven wat we zien en horen. Of zoals Marco Tempest het zegt: "Art is the greatest deception. A deception that creates real emotion. A lie that creates truth."

Dat gaat natuurlijk net zo goed op voor het vertellen van verhalen. Ieder kind vanaf een bepaalde leeftijd weet dat heksen, reuzen, draken etcetera niet bestaan. En we weten ook allemaal dat je de zon en de wolken niet naar je hand kunt zetten, dieren niet kunnen praten en bergen blijven staan waar ze staan. Toch is menigeen bereid om te luisteren naar een verhaal waarin ik het tegenovergestelde beweer. Sprookjes zijn het. Verzinsels! Maar toch... op het moment dat ik het vertel, is het echt waar. Ik zie het (letterlijk) voor me, hoe al die onmogelijke dingen gebeuren en het publiek ziet het ook.

Dat is natuurlijk best verwarrend, dat zoiets zomaar kan. Vooral jongetjes van een jaar of 10 komen na afloop nog wel eens bij me en vragen: "Is dat echt gebeurd?" Natuurlijk is het echt gebeurd: alles wat ik vertel is waar! Als je er maar in gelooft. Dat is de magie van vertellen. Wat Marco Tempest aan het eind zegt over magie/goochelen, is niet minder waar voor vertellen: "When you give over to that truth, it becomes magic."

woensdag 10 augustus 2011

Het nieuwe lezen?

Digitale boeken zijn in. Her en der worden kindles en andere e-readers aangeprezen - zo handig op vakantie: geen hele stapel boeken meer mee! - , Apple en Amazon liggen met elkaar in de clinch over een e-reader voor de iPad, en de apps met digitale prentenboeken zijn ontelbaar. Allemaal hebben ze één ding met elkaar gemeen: ze zijn gebaseerd op het concept van het "ouderwetse" boek, met pagina's met tekst en/of afbeeldingen die je kunt lezen en doorbladeren.
Maar nu is er "The fantastic flying books of Mr. Morris Lessmore".

Afgelopen maandag verscheen er over de app met deze welluidende naam een twee pagina's vullend artikel in de Volkskrant, dat mijn motivatie om te sparen voor de aanschaf van zo'n mooie maar o zo dure iPad weer eens aanwakkerde. "The fantastic flying books of Mr. Morris Lessmore" wordt de hemel ingeprezen en als ik me goed herinner zelfs "revolutionair" genoemd. Terecht, afgaande op de informatie uit het artikel en van de website van ontwikkelaar Moonbot Studios, want zelf uitproberen kan ik het dus helaas nog niet.

Het verhaal over Mr. Morris Lessmore wordt door middel van beelden verteld en kun je net als bij andere digitale prentenboeken onderaan meelezen. Maar wat deze app bijzonder maakt, is dat de beelden niet geanimeerde plaatjes zijn uit een bestaand boek, maar een speciaal voor dit doel gemaakte animatiefilm. Daarnaast zijn er allerlei interactieve "uitstapjes", waarbij je kunt beïnvloeden wat er op het scherm gebeurt. "The fantastic flying books of Mr. Morris Lessmore" is eigenlijk van alles tegelijk: een boek, een film en een game. En dat alles rondom een verhaal waarin boeken centraal staan. Daarvoor loopt een beetje lezer toch vanzelf wel warm?

Zoals gezegd, ik kan het nog niet zelf beleven, maar het roept wel gelijk een hoop vragen bij me op. Is dit misschien een manier om kinderen die niet graag lezen aan het lezen te krijgen? Maar is het eigenlijk nog wel lezen? Ja, wat is lezen eigenlijk?
Als je een definitie van lezen moet geven, staat daar natuurlijk iets in over woorden en letters en het ontcijferen daarvan. Maar minstens zo belangrijk, zeker als het gaat om de leesmotivatie, is volgens mij de belevenis: het meeleven met de hoofdpersoon, het "erin duiken", het verhaal ondergaan alsof je er zelf bij bent. En dat hebben de makers van "The fantastic flying books of Mr. Morris Lessmore" volgens mij goed begrepen.

En of je het nu een digitaal boek of een computerspel moet noemen? Ik weet het niet. Misschien moeten we een nieuw woord verzinnen voor die categorie er tussenin. Ik vind het in ieder geval een boeiende ontwikkeling, die net als lezen een appel doet op de verbeelding, en kijk uit naar meer in dit genre. En naar een iPad, natuurlijk.

The Fantastic Flying Books Of Morris Lessmore iPad App Teaser from Moonbot Studios on Vimeo.

woensdag 27 juli 2011

Vakantieverhaal: Sinterskelettus?

De eerste weken van mijn zomervakantie bracht ik door op een camping in de Duitse Eifel, vlakbij Monschau. Op het programma stond onder andere een bezoek aan de stad Aken, die in de vroege middeleeuwen zetel (palts) was van keizer Karel de Grote. Tot mijn achttiende heb ik aan de Nederlandse kant van de grens bij Aken gewoond, maar de stad nooit als "toerist" bezocht: zo gaat dat nu eenmaal als je er vlakbij woont.

Maar nu had een goede vriend, die tot voor kort in Aken woonde, zich opgeofferd om een middag als stadsgids te fungeren. Uiteraard hebben we alle highlights van de stad gezien, zoals de (naar zwavel stinkende) warmwaterbronnen, stadhuis en de Dom, en kwamen we langs talloze fonteinen en kunstwerken die de stad sieren. Eén daarvan was onderstaand muurreliëf, dat begrijpelijkerwijs sterk tot de verbeelding sprak van onze kinderen van 5 en 7: dat zijn Sinterklazen!



Onze gids moest helaas in gebreke blijven toen we vroegen waarom die "sinterklazen" als skeletten uitzagen. Mijn vijfjarige zoon pakte het echter luchtig op: "Gewoon, dat zijn twee sinterklazen die terug zijn gekomen uit de hemel." Tja...

Gelukkig is mama verhalenverteller en duikt ze tijdens elke vakantie wel een boekhandel in om een verhalenbundel uit de regio mee naar huis te nemen als souvenir. Zo ook deze keer, en warempel, in het boekje met sagen en sprookjes uit Aken staat vrijwel dezelfde foto als hierboven mét bijbehorend verhaal:
Monulphus en Gondulphus

Toen Keizer Karel als overwinnaar terugkwam van zijn laatste grote veldtocht naar Saksen, werd dat groots gevierd. Hij had de Saksen niet alleen maar onderworpen, maar ook nog goede christenen van ze gemaakt. De keizer was in opperbeste stemming, maar wat hem nog meer plezierde was dat de bouw van zijn hofkapel, het Münster, ondertussen was voltooid. Kosten noch moeite werden gespaard om de kapel in te richten.

Nu moest het godshuis alleen nog zo snel mogelijk worden ingewijd. Daartoe werd in het jaar 804 paus Leo III gevraagd naar Aken te komen en iedereen van rang en stand werd uitgenodigd om bij de plechtigheid aanwezig te zijn. Bovendien was het de wens van de keizer dat er 365 bisschoppen aanwezig zouden zijn bij het feest - voor iedere dag van het jaar één.

De dag voor het feest bleek echter, dat zich nog maar 363 bisschoppen in Aken verzameld hadden: twee te weinig dus. Het mag duidelijk zijn dat dit de keizer helemaal niet beviel. Maar gelukkig was onze lieve Heer de keizer welgezind en gaf Hij een engel opdracht om de keizer een gunst te bewijzen.

In de krypte van de Sint Servaaskerk in Maastricht lagen twee heilige bisschoppen begraven: Monulphus en Gondulphus. In de nacht voordat de Münsterkerk gewijd zou worden, verscheen de engel in de krypte en riep met luide stem: " Monulphus en Gondulphus, sta op en ga naar Aken, waar de Münsterkerk wordt ingewijd!" En werkelijk, de twee rezen op uit hun graf en gingen in vol ornaat op pad.

De twee haastten zich met zo'n vaart door de Jacobsstraße omlaag naar het Münster, dat hun knoken ervan klepperden. Het volk, dat zich om het Münster had verzameld, kon het duidelijk horen. Groot was de verbazing, toen de twee het Münster betraden en op de twee voor hen gereserveerde stoelen plaatsnamen. De vreugde van de keizer was onbeschrijflijk. Nu kon de heilige viering toch beginnen! Tijdens een feestelijke ceremonie wijdde paus Leo III de paltskapel in en wijdde haar volgens de uitdrukkelijke wens van de keizer aan de heilige moeder Maria.

Toen het feest 's avonds was afgelopen, verlieten de twee heiligen de stad, om zich in Maastricht weer te ruste te leggen. Het straatje, vlakbij het Münster, waar het volk de klepperende knoken gehoord heeft, heet sindsdien "Klappergasse" (= kleppersteeg) en de afbeelding in de steeg herinnert aan het wonder van meer dan twaalfhonderd jaar geleden.
Bron verhaal: "Aachener Sagen und Märchen", door Öcher Platt e.V., Aachen, 2005
Vertaling/bewerking: Melanie Plag

donderdag 21 juli 2011

Leren lezen met app-noot-muis

Ik hou van oude dingen: tradities, monumenten, verhalen. Tegelijkertijd gaat mijn hart sneller slaan van nieuwe media en alle ontwikkelingen daar omheen. Deze blog is een gevolg daarvan, maar ik heb ook al vaker een pleidooi gehouden voor digitale prentenboeken en/of websites voor kinderen.

Toen ik een paar dagen geleden terugkwam van vakantie vond ik in mijn propvolle mailbox een link naar een onderzoeksrapport dat gelijk mijn aandacht trok. Het betreft een onderzoek naar het gedrag van jonge kinderen (3 tot 6 jaar) op internet en is uitgevoerd door Stichting Mijn Kind Online (kenniscentrum voor jeugd en media), in samenwerking met Z@ppelin en NTR Jeugd (de makers van o.a. Sesamstraat).

Het onderzoeksteam heeft verschillende aspecten onder de loep genomen. Eerst is er gekeken naar de beschikbaarheid van digitale media voor kinderen: is er een desktop, laptop, mobiele telefoon, iPhone of iPad thuis aanwezig, in hoeverre mogen kinderen daarmee spelen, wat zijn de regels? Daarna is onderzocht wat de meest voorkomende activiteiten van kinderen zijn op genoemde apparaten (bijvoorbeeld filmpjes kijken, spelletjes spelen, digitale boeken lezen). Tenslotte is geobserveerd hoe de kinderen met websites en apps omgaan: hoe ze navigeren, wanneer ze afhaken, etcetera (de zogeheten "usability").

De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in een rapport met de titel "App noot muis - peuters en kleuters op internet" (ik had zelf pas na een paar keer lezen de tweede "tikfout" in de titel in de gaten). De uitkomsten zijn aardig om te lezen, hoewel in het algemeen niet erg verrassend. Dat jonge kinderen de voorkeur geven aan een touchscreen boven muisbesturing, had ik ook kunnen voorspellen, en dat menuknoppen met (alleen) tekst niet werken bij kleuters ook. Wat het rapport de moeite waard maakt, zijn de hoofdstukken met aanbevelingen voor respectievelijk bouwers van websites en apps, opvoeders en begeleiders, en onderwijs en kinderopvang.

In deze hoofdstukken doen de schrijvers onder andere een beroep op bouwers om toch vooral gebruik te maken van de specifieke eigenschappen van tablet-PC's en iPhones. Met deze apparaten kun je zoveel meer van een prentenboek maken dan plaatjes met een voorgelezen tekst. Kinderen vinden het prachtig als er veel te ontdekken is op een pagina en plaatjes reageren wanneer je er met je vinger er overheen gaat.
De schrijvers vergeten overigens niet te benadrukken dat deze interactieve manier van lezen nooit een vervanging mag zijn van samen lezen met je kind. Het is en blijft een (leerzame) aanvulling.

Voor ouders, leerkrachten en pedagogisch werkers staan er verder in het rapport lijstjes met criteria waaraan goede spelletjes voldoen en handreikingen om kinderen op een goede manier te begeleiden bij het gebruik van de computer. En, last but not least, wordt er een hele reeks spelletjeswebsites en apps uitvoerig besproken: zowel de selectie van de onderzoekers als ook de favorieten van de kinderen die meededen met het onderzoek. Erg handig als je zelf op zoek bent naar leuke spelletjes voor je kind!

Het rapport is te koop als boek, maar ook gratis te downloaden als PDF op de bijbehorende website appnootmuis.nl. Op die website staat daarnaast een selectie van apps die geschikt zijn voor jonge kinderen. Voor geschikte (spelletjes)websites kun je terecht op mybee.nl.



Foto: Tina Phillips / FreeDigitalPhotos.net

maandag 27 juni 2011

Babboes nieuwsbrief juni is online!

Het is weer tijd voor de tweemaandelijkse Babboes nieuwsbrief. Deze keer met een grappig "stapelverhaal" over opa die een grote knolraap uit zijn tuin wil oogsten, maar daarbij wel wat hulp kan gebruiken. Het is een traditioneel Russisch volksverhaaltje, dat bijzonder geschikt is om te vertellen aan peuters en kleuters.

Lees meer - het hele verhaal en bijpassende tips - in de nieuwsbrief op de Babboes-website!


The Giant Turnip, by Elizaveta Bem (1843-1914)

woensdag 22 juni 2011

25 juni: Romantiek in de kerk

Aanstaande zaterdag 25 juni is de landelijke kerkennacht en ook in Amersfoort zetten kerken in de hele stad - dat zijn er nogal wat, meer dan 45! - hun deuren open voor een breed publiek met een heel gevarieerd programma.
Dat "nacht" moet je trouwens niet al te letterlijk nemen: de meeste activiteiten beginnen al vroeg op de avond en 's middags is er een voorprogramma in de binnenstad met onder andere flashmob, graffiti-kunstenaars en stadswandelingen.

In de Bergkerk zal het programma helemaal in teken staan van de romantiek, met een centrale rol voor het hooglied. Tijdens deze avond zal verteller Christina Millet twee keer een verhaal ten gehore brengen, geïnspireerd op het thema van de avond. Of zoals ze zelf aankondigt:
Ik heb daarvoor een verhaal samengesteld. Het gaat uit van een mini verhaaltje van Idries Shah, maar het heeft ook een gedicht van Rumi, stukjes van en referenties aan het Hooglied en ook veel van mijn eigen fantasie. Het is mystiek, poëtisch en grappig tegelijk.
Ik heb al een paar keer een optreden van Christina meegemaakt en het was altijd bijzonder de moeite waard. Ze heeft een eigenzinnige, puntige manier van vertellen, met altijd een flinke dosis humor. Ik ben zelf heel benieuwd naar deze voorstelling!

Christina zal optreden om 19.30 en 21.00 uur.
Het volledige programma voor de avond in de Bergkerk vind je hier en voor de andere kerken in Amersfoort onder de link aan het begin van dit artikel.


Houtsnede van het Hooglied uit Schnorr von Carolsfeld "Die Bibel in Bildern", 1860

donderdag 16 juni 2011

Luisteren naar een verhaal

Je bent gewend dat ik op deze plek iets schrijf over het vertellen van en - de andere kant - luisteren naar verhalen. Dat laatste kan behalve bij een verteller natuurlijk ook nog gewoon met een luisterboek.

Deze week, van 15 tot en met 26 juni is de week van het luisterboek. Waarschijnlijk niet helemaal toevallig dat deze week vlak voor de zomervakantie valt, want zo'n luisterboek is natuurlijk ideaal voor op reis met kinderen.

Op de kinderboekensite Leesplein vind je een uitgebreid overzicht van luisterboeken, inclusief geluidsfragmenten. Bovendien maak je op Leesplein nu kans om een luisterboek te winnen:

Iedereen die een foto van een luisterlezer naar Leesplein stuurt, maakt kans op een luisterboek. Natuurlijk zien we graag dat het geluisterde boek daarbij in beeld wordt gebracht!
Je kunt je foto (of een aantal foto´s) tot en met 1 juli sturen naar: leesplein@bureaudn.nl.

Als je wint, komt de prijs wellicht te laat voor gebruik in de vakantie, maar dan blijft het toch leuk voor thuis of in de klas!

zondag 5 juni 2011

Het komt door Annie

Vandaag was ik met de trein op weg naar Zwolle voor het Waterval Vertelfestival. Vanwege werkzaamheden moest ik omrijden, en van de nood een deugd makend, had ik een stapeltje achterstallig leesvoer in mijn tas gestopt voor onderweg. Eén van de bladen die ik bij me had was het themanummer over Annie M.G. Schmidt van Leesgoed.

Zoals wellicht bekend, was op 20 mei jl. de honderdste geboortedag van de koningin van het Nederlandse kinderboek, en zijn er het hele jaar allerlei activiteiten - van tentoonstellingen tot voorleesmarathons, van heruitgaven tot musicals - rondom de schrijfster en haar boeken. Dit is echter niet de aanleiding voor dit stukje: dan had ik het twee weken geleden moeten schrijven.

Aanleiding om achter het toetsenbord te kruipen was een toespraak van Ed Leeflang, die in dit nummer van Leesgoed is afgedrukt. De rede is geschreven ter ere van Annie M.G. Schmidts 75e verjaardag in 1986 (en enigszins aangepast in 2001) en beschrijft op humoristische wijze hoe Annie met haar boeken en gedichten over recalcitrante kinderen zogenaamd een rampzalige invloed heeft gehad op de Nederlandse jeugd. De (ironische!) strekking van de lezing is dat het lezen van al die verhalen waarin stuk slaan en vies worden maar word toegestaan, de bakermat is geweest voor de hedendaagse gedoogcultuur. Als voorbeeld wordt een vers aangehaald waarin Hein een locomotief uit elkaar "gepeuterd" heeft:
Dan plakt de chef van het station
een heel groot bord op het perron:
NAAR ZWOLLE GAAT VANDAAG GEEN TREIN

WIJ WILLEN WEL, MAAR 'T LIGT AAN HEIN.

HOOGACHTEND

CHEF
Je snapt misschien wel, dat dit al een glimlach op mijn gezicht toverde, gezien mijn reisbestemming. Maar Ed Leeflang doet er nog een schepje bovenop, door zelf een couplet toe te voegen, en dat maakte me pas echt aan het lachen:
PS. Naar Zwolle rijden soms weer treinen
als de wissels werken en de seinen,
als de computers 't niet begeven;
dan rijdt zo'n trein, al is het even.
Maar die zit wél vol simpele zieltjes
die zwammen in die rot mobieltjes.
Dat tettert, tettert, lult en lult.
En ook DAT, Annie, is jouw schuld.

En jawel hoor, in de loop van de dag was er op het alternatieve traject voor Zwolle (Amersfoort-Apeldoorn-Deventer) ook nog een blikseminslag. Allemaal Annie's schuld. Gelukkig had ik wat te lezen bij me.

woensdag 1 juni 2011

Nieuw geheugen

Ik heb een verschrikkelijk slecht geheugen. Dat klinkt misschien een beetje raar voor iemand die verhalen vertelt - uit het hoofd dus - maar helaas is het waar. Het is niet iets nieuws, niet de jaren die beginnen te tellen of zo, maar een gebrek dat ik al mijn leven lang met me mee draag. Ik verzeker je dat het behoorlijk genant kan zijn af en toe, bijvoorbeeld wanneer je in een gezelschap geboeid zit te luisteren hoe een kennis herinneringen ophaalt, en je erop een gegeven ogenblik achter komt dat je zelf personage bent in het verhaal, zonder dat je je er ook maar iets van kan herinneren (en zonder drank in het spel!).

Het heeft ook zijn voordelen. Ik kan met veel plezier een film voor de tweede keer bekijken of een boek herlezen, want veel meer dan "vond ik leuk" herinner ik me na een paar maanden meestal niet. Als er al iets blijft hangen, dan is het de sfeer en een enkel beeld of - vaak totaal irrelevant - detail.
Zo'n onbenullig detail heeft me trouwens wel een keer gered tijdens mijn mondeling examen Nederlands op de middelbare school. Nadat ik vele vragen van mijn docent met een glazige blik had moeten beantwoorden, wist ik plotseling te melden dat er in "Rituelen" van Cees No0teboom* iets was met een sint-bernardshond. Mijn docent was enigszins verbouwereerd dat ik me dát nog wel kon herinneren, maar de rest van het boek niet, maar was - naar eigen zeggen - daardoor wel ervan overtuigd dat ik in ieder geval het bóek had gelezen en niet een uittreksel, hetgeen me uiteindelijk nog net een voldoende opleverde.

Enfin, dik twintig jaar later ben ik verhalenverteller en verwerk ik beroepsmatig aardig wat leesvoer. Ik zou willen dat ik alle verhalen die me de moeite waard lijken kon onthouden. Van verhalen die ik instudeer sla ik gelijk een samenvatting op in mijn archief, zodat ik ze makkelijk kan "ophalen" wanneer ik ze nog een keer wil vertellen. Maar de talloze mooie onvertelde verhalen dreigen weg te zinken in vergetelheid. Meestal maak ik tijdens het lezen aantekeningen in de inhoudsopgave van verhalenbundels, maar de stapel verhalenboeken begint aardig te groeien en maakt het snel vinden van dat "ene" verhaal niet makkelijker. En dan zijn er nog al die mooie boeken en verhalen die ik ooit nog een keer wil lezen en waarvan ik her en der aantekeningen maak om ze niet te vergeten.

Maar nu heb ik de oplossing voor deze chaos van aantekeningen - althans, dat hoop ik: ik heb mezelf de luxe veroorloofd van een echte "Moleskine Book Journal". Moleskine is de uitgever van belachelijk dure notitieboekjes, die naar eigen zeggen ook gebruikt zijn door Vincent van Gogh, Pablo Picasso, Ernest Hemmingway en andere grote geesten. Sinds gisteren heb ik er ook één en ik ben zo blij als een kind.
Het gevoel is het beste te vergelijken met het kopen van een nieuwe agenda in je middelbare schooltijd. De blanco pagina's wachten om beschreven te worden, maar je hebt nog niets te schrijven, zolang het schooljaar niet begonnen is. Eerst moeten er boeken gelezen worden!
De vergelijking met de middelbare schoolagenda gaat overigens nog verder op: het boekje wordt geleverd compleet met boekenlegger, labels om je boekje aan te passen aan je persoonlijke smaak en behoeften, en er zijn zelfs stickertjes met hartjes, smileys, sterretjes, uitroeptekens etcetera, om je aantekeningen visueel te onderstrepen.
Ik kan niet wachten om al dat moois in gebruik te nemen!

Of mijn nieuwe papieren geheugen inderdaad gaat helpen om orde te scheppen in mijn lees-chaos moet nog blijken. Maar de voorpret heb ik in ieder geval al gehad.

*) als ik me goed herinner ;-)

zondag 15 mei 2011

Babboes in de Lieve Vrouw

Ongeveer een maand geleden schreef ik over een optreden dat ik met veel plezier heb gedaan voor StoryAwards. Maarten van Norren, organisator van de schrijfwedstrijd, ging na afloop echter niet tevreden achterover leunen, maar ging dóór: heel Amersfoort moest kennis kunnen maken met het talent van "zijn" jonge schrijvers!

Het resultaat was dat ik twee winnende verhalen nog twee keer mocht presenteren, op Koninginnedag en tijdens Festival de Muzen - onderdeel van het Jazzfestival - nergens minder dan in Theater de Lieve Vrouw in het centrum van Amersfoort. Dat is een mooie bekroning voor zulke mooie verhalen: want in zo'n zaal met professioneel licht en geluid komt het toch heel anders over dan in de galmende zaal van het leerhotel. Dat was genieten! Voor mij, en naar ik hoop ook voor het publiek.

Van het optreden op Koninginnedag is een video-opname gemaakt, die later is verwerkt in een impressiefilmpje van het festival Amersfoort Alive. Hieronder zie je de opname van mij alleen - helaas zonder muzikale begeleiding die keer - met de tweede helft van het verhaal "De dans" van Esmay Versteegh.
De opname is gemaakt door Jan den Ouden.

woensdag 27 april 2011

Kikker in de Tweede Kamer

Hoe leg je iets ingewikkelds op een simpele manier uit? Juist ja, door middel van een verhaal.

Dé plek in Nederland waar ingewikkelde zaken worden besproken is de Tweede Kamer. Voorzitter van die kamer is mevrouw Gerdi Verbeet. Maar als fatsoenlijk volksvertegenwoordiger zet ze zich natuurlijk ook in voor andere zaken, bijvoorbeeld voor lees- en boekpromotie. Zodoende opende ze een week of twee geleden de 500ste locatie voor het project BoekStart - een project dat ouders moet stimuleren om al aan de allerkleinsten voor te lezen.
Maar hoe leg je aan die kleine ukkies uit wie je eigenlijk bent? Precies, met een verhaal dus. Speciaal voor die gelegenheid las Gerdi Verbeet een verhaal voor over Kikker (geïnspireerd door Max Velthuijs), die een bezoekje brengt aan de Tweede Kamer. Simpeler kan het niet.
“Goed zo”, zei Kikker. “Zo moet het. Alle grote mensen moeten voorlezen. Dat vinden kinderen fijn. En dan gaan ze later zelf ook lezen. Bij voorbeeld over mij en Eend en Haas. Gaan jullie daar voor zorgen?” De mensen in de blauwe stoelen zeiden heel hard “JA”. “Goed zo”, zei Kikker. “Dan is dat geregeld. Dan ga ik nu weer terug naar het bos.”
Natuurlijk gaat het er in die Tweede Kamer allemaal wat ingewikkelder aan toe dan in het verhaal wordt voorgesteld. Maar een leuk voorbeeld voor het gebruik van verhalen blijft het.
Het verhaal van één pagina kun je downloaden op de nieuwspagina van BoekStart.

maandag 11 april 2011

Literaire tango

Veel vertellers werken samen met een muzikant tijdens hun voorstellingen. Muziek kan een sfeervol intermezzo zijn tussen verschillende verhalen, maar kan ook de verteller begeleiden tijdens het verhaal. De muziek versterkt dan het verhaal en kan leiden tot een zeer intense ervaring.

Afgelopen weekend mocht ik zelf ervaren hoe het is om te vertellen in samenwerking met een professionele muzikant. Net als vorig jaar was ik gevraagd om mee te werken aan de prijsuitreiking van StoryAwards - een verhalenschrijfwedstrijd voor jongeren in Amersfoort en omstreken. (Dat "omstreken" moet je overigens ruim nemen: twee van de vier winnaars kwamen uit België!)

Enkele weken voor de feestelijke avond vroeg één van de organisatoren ons - collega Matthijs Brandsma en mij - of het misschien een idee was om een muzikant ons te laten begeleiden? We antwoordden met een unaniem "Ja!" En zo deelden we afgelopen vrijdag het podium niet alleen met de schrijver van het verhaal dat we vertelden, maar ook met een pianist.
Het was een wonderlijke ervaring. De muziek van toetsenist Hendrik Jan van den Akker versterkte het verhaal niet alleen voor de luisteraars, maar ook voor ons, vertellers!

Dit ervoer ik vooral bij het tweede verhaal dat ik moest vertellen - de winnaar in de categorie 13-17 jaar: "De dans", geschreven door Esmay Versteegh. In haar verhaal danst de hoofdpersoon de tango met een dame - de personificatie van de Dood. Dat maakte de muziekkeuze tijdens het verhaal natuurlijk nogal voordehandliggend, maar minstens zo treffend waren de eerste tonen, die het nogal macabere verhaal moesten introduceren. Ze zetten de sfeer voor de luisteraar, maar maakten het ook voor mij als verteller een stuk makkelijker om me te concentreren en in te leven in het verhaal.

Het verhaal "De dans" (en alle andere winnende verhalen) kun je downloaden op de website van StoryAwards.
Hieronder een verslag van de avond, met onder andere interviews met de winnaars.

donderdag 31 maart 2011

De Hemelvrouw

Het zal niemand verbazen dat er heel wat verhalenbundels door mijn handen gaan: ik moet mijn inspiratie tenslotte ergens vandaan halen. Internet is overigens ook een bron van onschatbare waarde - dat is een heel ander verhaal - maar een zekere graad van boekengekte komt een verhalenverteller goed van pas.
Het is niet per se zo dat de mooiste verhalen in de mooist vormgegeven boeken staan. Integendeel: ik ben al heel wat juweeltjes tegengekomen in muffe tweedehandsjes of in onooglijke drie-dollar-bundeltjes. Maar soms gaat het anders en gaan krachtige inhoud en mooi uiterlijk wel degelijk hand in hand. De Hemelvrouw is zo'n boek.

In De Hemelvrouw verzamelde schrijfster Eveline van de Putte sprookjes uit meer dan twintig landen. Ze haalde ze niet uit schriftelijke bronnen, maar noteerde ze - volgens de orale traditie - uit de mond van migranten en vluchtelingen die in Nederland een nieuw thuis gevonden hebben.
De verhalen zijn, net als de landen van herkomst, heel verschillend van karakter: kort of lang, humoristisch of ernstig, over mensen of dieren, met goede afloop of juist wat minder goed. Maar stuk voor stuk zijn het voorbeelden van hoe oude wijsheid door middel van verhalen zijn weg vond naar de mensen.

Daarnaast vertelt De Hemelvrouw nog een verhaal, namelijk het verhaal van de vertellers zelf. Ieder verhaal wordt vooraf gegaan door een pagina met foto van de verteller, waarbij hij iets vertelt over zijn leven, in het land van oorsprong en in Nederland, en de rol die verhalen daarbij gespeeld hebben. Het geeft een mooi beeld van de vertelcultuur in verschillende delen van de wereld.

Het boek zou echter niet compleet zijn zonder de prachtige illustraties van Veronica Nahmias. Geen romantische, wat ouderwetse plaatjes, zoals je ze zo vaak ziet in sprookjesboeken, maar krachtige, kleurige tekeningen met een heldere uitstraling.
Nahmias beperkte zich niet alleen tot illustraties bij de verhalen, maar tekende ook nog het verhaal van de mus Hajayat. Deze kleine mus krijgt na ieder verhaal zijn eigen pagina en slaat met zijn eigenzinnige commentaar steeds een brug naar het volgende verhaal. Ik vond het verbazingwekkend om te zien in hoeveel houdingen de mus getekend is, met steeds zijn eigen zeggingskracht!

Kortom, dit is een boek waarin veel te lezen en te kijken valt. Modern vormgegeven, met een prettig lettertype, gebonden en met leeslint: een ideaal cadeauboek!
Eén kleine kritische noot heb ik wel: op de achterkant staat "vanaf 6 jaar", wat ik nogal optimistisch vind. Zelfs om voor te lezen zou ik er eerder 8 of 9 jaar van maken.


De Hemelvrouw - Wereldsprookjes voor groot en klein
door Eveline van de Putte & Veronica Nahmias
Uitgeverij Appelmoes, 2010, ISBN 9789490924010


maandag 21 maart 2011

De brief

Een paar dagen geleden kreeg ik een brief. Niet zo'n persoonlijk geadresseerd, volledig automatisch aangemaakte tekst van de belasting of energiemaatschappij, maar een èchte brief: speciaal voor mij door iemand persoonlijk geschreven. Ik werd er helemaal blij van.

Ik voelde me enigszins beschroomd over mijn blijdschap, want de inhoud van de brief gaf daar eigenlijk niet direct aanleiding toe. Het was geen liefdesbrief of oproep van een verloren gewaand familielid, maar een heel gewoon, zakelijk schrijven. Zo'n bericht dat je normaal per e-mail krijgt. Maar omdat het deze keer in een envelop zat, met een postzegel erop en mijn naam er met de hand op was geschreven, voelde ik me bijzonder.

Terwijl ik over deze ervaring zat na te mijmeren, moest ik ineens denken aan het vertellen van verhalen (ik geef toe dat ik daar wel vaker aan denk, gezien mijn werk). Wanneer een verhaal verteld wordt door een verteller, gebeurt eigenlijk hetzelfde als met zo'n brief. Zo'n verhaal kan prachtig geschreven zijn en je kunt het al tientallen keren gelezen hebben, maar wanneer een verteller het verwoordt met zijn stem en verbeeldt met zijn mimiek en houding, dan wordt het anders, persoonlijker. Een cadeautje.

We worden overladen met e-mails, maar voelen ons bijzonder wanneer we een brief krijgen. We lezen veel verhalen - in boeken, maar ook in de krant en in tijdschriften - maar worden geraakt als iemand ze ons vertelt. De boodschap verandert, wanneer er een ander medium gebruikt wordt om haar over te brengen. De inhoud komt anders - beter? - over, wanneer de mens erachter zichtbaar is. Dat is eigenlijk een heel krachtig middel, waar we meer gebruik van zouden moeten maken.


Gabriël Metsu - Briefschrijvende jongeman bij het geopend venster (1662-1665)

donderdag 17 maart 2011

Water is gevaarlijk

Aanstaande zondag, 20 maart, is wereldverteldag - World Storytelling Day. Ieder jaar wordt op die datum de kunst van het vertellen "gevierd" en bij het publiek onder de aandacht gebracht door middel van allerlei - vaak gratis toegankelijke - vertelevenementen. Daarbij staat ieder jaar een ander thema centraal en voor 2011 is dit "Water".

Sinds ik me een maand of twee geleden begon te verdiepen in het thema, op zoek naar geschikte verhalen voor een voorstelling, zingt er steeds een dichtregel door mijn hoofd, die ik ooit in mijn jeugd heb gelezen:
"Want waarlijk, waarlijk, waarlijk, water is gevaarlijk!"
Ik heb het toentertijd gelezen in een boek van Tonke Dragt, getiteld "Water is gevaarlijk": een bundel vol spookverhalen, gedichten en overleveringen over water. Ik heb het boek inmiddels tweedehands aangeschaft, gewoon om nog eens te lezen en om mogelijk te gebruiken als verhalenbron voor wereldverteldag.
Natuurlijk wilde ik ook graag weten waar die enigszins geheimzinnige versregel vandaan kwam en het blijkt afkomstig uit een volkomen onschuldig "kinderliedje" van de niet erg bekende schrijver P. van Renssen.

Ironisch genoeg heeft de dichtregel inmiddels een heel nieuwe betekenis gekregen in de realiteit. Terwijl ik me zat te verdiepen in fantastische verhalen met zeewijven, meerminnen en spookschepen, gebeurde er in Japan een afschuwelijke ramp: een enorme aardbeving gevolgd door een allesvernietigende vloedgolf.
Terwijl ik naar de beelden van de verwoestende tsunami op televisie kijk, valt mijn oog op het boek naast de televisie: "Water is gevaarlijk".

Een feestelijke wereldverteldag rondom het thema "Water" krijgt voor mij hierdoor eventjes een wat wrange bijsmaak. Maar gelukkig zijn er ook andere berichten. Ik heb inmiddels gelezen over vertellers uit verschillende landen die hun evenement op wereldverteldag aangrijpen om stil te staan bij de Japanse slachtoffers, bijvoorbeeld door het vertellen van een Japans verhaal of het vouwen van origami kraanvogels.
Het is toch weer mooi om te zien, hoe verhalen mensen wereldwijd verbinden.


maandag 14 maart 2011

Vertel eens...

Sinds vijf jaar heeft Nederland een tijdschrift dat zich volledig richt op berichtgeving over verhalen en vertellen: Vertel Eens... Helaas ging het lustrumjaar 2010 niet helemaal van een leien dakje, met minder nummers dan gepland, die ook nog eens onregelmatig uitkwamen. Maar in 2011 is Vertel Eens... helemaal terug!

Het blad maakt een doorstart met een vernieuwde redactie en wil professioneler worden. Vertel Eens... moet niet alleen een blad voor en door vertellers zijn, maar zich meer gaan richten op een publiek buiten de vertellerswereld, dat ook "iets heeft" met verhalen. Bibliotheken en scholen horen daar bij, maar je kunt bijvoorbeeld ook denken aan de gezondheidszorg, in het bijzonder de ouderenzorg waar steeds meer aan (dementerende) senioren verteld wordt. We zullen zien wat dit voor Vertel Eens... gaat betekenen. Inmiddels ben ik zelf deel van de (bureau)redactie, dus ik zit er in ieder geval met mijn neus bovenop.

In het eerste nummer van 2011 is een groot deel van de pagina's gewijd aan Annie M.G. Schmidt. Op 20 mei 2011 is het honderd jaar geleden dat deze schrijfster werd geboren en haar werk is één van de ijkpunten in de Canon van Nederland.
Vertel Eens... besteedt in ieder nummer aandacht aan verhalen rondom de Canon. Daarnaast zijn er vaste rubrieken voor het Meertensinstituut/Doc Volksverhaal, waarin de achtergrond van een (bekend) volksverhaal wordt belicht, voor de Vertelacademie met tips en tricks voor wie zelf wil vertellen, en over de ontwikkeling van vertellen in het onderwijs.
Tenslotte bevat ieder nummer minstens één kort verhaal en talloze artikelen en advertenties over interessante (verhalen)boeken.

Heb je interesse in (volks)verhalen, sagen, legendes, sprookjes, historische verhalen, en de praktische toepassing van vertellen, dan is Vertel Eens... voor slechts €25,= per jaargang van vier nummers beslist de moeite waard. Ik vind het zelf een mooi, professioneel ogend blad en ben er best trots op dat ik sinds kort hieraan een (bescheiden) bijdrage mag leveren.

Meer informatie op de website van Vertel Eens...
(En nee hoor, ik ben niet betaald om dit stukje te schrijven ;-))

maandag 21 februari 2011

Dronken van een verhaal

Gisteravond bezocht ik het maandelijkse vertelpodium De Vliegende Kraai, in de Zeven Linden in Utrecht. Voor de pauze is er altijd een open podium waarbij drie vertellers een kort verhaal vertellen, na de pauze volgt een langer optreden.

Deze keer trad na de pauze Esther Kornalijnslijper op. Ze vertelde twee verhalen van Alice Walker en werd daarbij begeleid door een gitarist. Met name het tweede verhaal, Mr Sweet, was indrukwekkend. In combinatie met de bluesrifjes van de gitarist, waande het publiek zich even in het hutje van een voormalig slaaf op een katoenplantage. Het was ontroerend mooi, over de dood van een oude, alcoholverslaafde, maar geliefde man.

Toen de voorstelling was afgelopen, miste ik de de duisternis van een bioscoopzaal, waarin je tijdens de aftiteling even rustig kunt terugkeren naar het hier en nu.
Nu stond ik nog geen tien minuten later buiten, in de Hollandse winterkou en was ik op weg naar de bus. Leek het nou maar zo, of slingerde ik echt tijdens het lopen?

Ik vraag me af of je dronken kunt zijn van een verhaal. Zo voelde het wel.

woensdag 9 februari 2011

Backe Backe Kuchen

Backe, backe Kuchen,
Der Bäcker hat gerufen!
Wer will gute Kuchen backen,
Der muss haben sieben Sachen
Afgelopen weekend zong ik de eerste regels van bovenstaand Duits kinderliedje voor een zaal vol Nederlandse verhalenvertellers. De aanleiding was een workshop tijdens de de ontmoetingsdag van de Stichting Vertellen, over het vertellen naar aanleiding van een herinnering. In mijn geval bracht een klein zakje vanillesuiker een heel verhaal naar boven over mijn (Duitse) oma.

Het was een bijzondere ervaring, hoe makkelijk herinneringen eigenlijk naar boven komen, terwijl je er even met anderen over praat. Van het suikerzakje kwam ik op de keuken van mijn oma en van daar op allerlei andere gebeurtenissen rondom het eten bij oma, die de moeite van het vertellen waard waren. Met een beetje aritistieke vrijheid breidde ik er nog een begin en een eind aan en had een verhaal dat de waarheid niet al teveel geweld aandeed.

Maar wat heb je daar nou aan, behalve voor een plezierige workshop-middag? Ik zou het verhaal nog verder kunnen bijschaven en misschien vind ik wel een keer een geschikte gelegenheid om het aan publiek te vertellen. Maar dat is niet het enige.
Ik denk dat het vooral laat zien, wat voor krachtig hulpmiddel je eigen geheugen is. Als je er even voor gaat zitten, en vooral als je er even over praat met anderen, komen er allerlei details naar boven, waar je eerst nog niet aan gedacht had. Deze vaardigheid kun je ook gebruiken om een bestaand, verzonnen verhaal in te kleuren met levensechte details.

Als je er echt in duikt, is het ook niet met een uurtje gedaan trouwens. In de loop van de avond en de dag erna bleven bij mij nieuwe beelden van de bezoekjes aan oma opborrelen!

dinsdag 1 februari 2011

NOT Inspiratie

Een paar dagen geleden schreef ik al over mijn ervaringen op de Nationale Onderwijs Tentoonstelling vorige week. Maar wat zoekt een verhalenverteller nou op een onderwijsbeurs?
Boeken natuurlijk! Vast onderdeel van de NOT is namelijk de "Kinderboekenstraat": een gang van de beurshal waarin alle grote en kleine uitgevers van kinderboeken hun waren aanprijzen. Het is net een winkelstraat met twintig boekenwinkels achter elkaar: een waar kinderboeken-walhalla dus!

Sprookjes, sprookjes en nog meer sprookjes
Eén van mijn favoriete uitgeverijen voor verhalenbundels is Uitgeverij Christofoor. Af en toe vind ik de boeken ietwat oubollig, maar over het algemeen zijn ze vooral ouderwets mooi, vaak met prachtige sprookjesachtige illustraties.
Een prachtig voorbeeld hiervan is één van de boeken die ik deze keer niet kon laten liggen: De Sprookjeswereld van John Bauer. Het is een collectie van Zweedse (cultuur)sprookjes met illustraties van John Bauer uit het begin van de twintigste eeuw. De Jugendstil-afbeeldingen staan vol gruwelijke - maar toch ook aandoenlijke - trollen, dromerige meisjes en indrukwekkende bossen en bergen. De afbeelding op de kaft (en hieronder) is misschien wel één van de bekendste.

Fiete, Mijnheer Eekhoorn en anderen
Een kleine uitgeverij die ik zelf nog niet echt kende is Hoogland & Van Klaveren. De stand van deze uitgever viel me op door zijn mooie, vrij sober vormgegeven boeken. Eén van de boeken die ik wel herkende is het (alleen al door zijn formaat) opvallende Fiete Anders, geschreven door Miriam Koch.
De onbekendheid van de uitgeverij - ik schijn niet de enige te zijn die hun naam niet kent - is trouwens onterecht: ze bestaan inmiddels al een jaar of twaalf en hebben al meerdere bekroonde titels op hun naam staan.

Eén van die bekroonde titels is Mijnheer Eekhoorn en de eerste Sneeuw (Sebastian Messchenmoser) dat in 2008 een Zilveren Penseel verdiende. De subtiele potloodtekeningen zijn ongewoon voor een prentenboek, maar daarnaast is het verhaal zelf ook prachtig! Ik heb het met een brede lach staan lezen aan de beursstand en ben vast van plan hier een voorstelling van te gaan maken. Wordt vervolgd, dus!

Elfjes en andere boswezens
Maar niet alleen boeken geven me inspiratie. Net om de hoek van de Kinderboekenstraat stond een kraam met prachtige handpoppen van poppenperpost. Ik was gelijk helemaal weg van een levensgrote elf (60 cm!) met een uilskuiken in haar tasje. Maar ja, voor een impulsaankoop is de prijs van zo'n pop toch net iets te hoog.
Toen ik eenmaal thuis de website van de firma bekeek, zag ik nog meer bosbewoners die ik wel een plekje in mijn boedel zou gunnen. Wie weet... er komt vast wel een keer een plannetje waardoor ik de aanschaf van al dat moois kan verantwoorden!

vrijdag 28 januari 2011

NOT Impressie

Deze week is de tweejaarlijkse NOT (Nationale Onderwijs Tentoonstelling) - dé beurs voor onderwijzend Nederland. Hoewel ik zelf niet meer werkzaam ben als leerkracht, laat ik de kans niet onbenut om de beurs te bezoeken. Mijn hart ligt nog wel bij het onderwijs en bovendien zijn mijn meeste klanten scholen: altijd goed om bij te blijven over nieuwe ontwikkelingen. Dus gisteren ging het op naar Utrecht!

Druk, druk, druk!
Wanneer je in Utrecht het Centraal Station uitloopt, kun je de NOT eigenlijk niet missen. Drommen mensen lopen in de richting van de Jaarbeurs en nog in de gang van Hoog Catharijne krijg je door Kennisnet al een tas in je handen gedrukt, zodat je straks je oogst ergens kwijt kunt.
Verder is het een kwestie van de stroom volgen, in de rij bij de garderobe, in de rij bij de ingang (waar je nog een tas - maar dan leuker - krijgt aangereikt door de firma Zwijsen) en je bent binnen.

Technische hoogstandjes

Het eerste wat opvalt is de centrale plek die techniek inneemt op de beurs. Eerst is er in het midden van de tentoonstelling een hele hal (9) gewijd aan leren en onderwijzen met IT, maar ook in de andere hallen komen computers en digitale schoolborden voortdurend terug. Waren twee jaar geleden digibord en smartboard nog dé publiekstrekkers, nu zijn ze op veel scholen al gemeengoed en zijn de educatieve uitgeverijen aan de beurt met hun toepassingen voor deze borden.
Daarnaast zie je steeds meer websites met extra informatie of oefenmateriaal, als aanvulling op papieren methodes of tijdschriften. Echt verrassend is het naar mijn mening echter niet.

Ik heb lang niet alles gezien, maar er was toch één voorbeeld van computergebruik dat ik wel innovatief vond. (Helaas ben ik de naam van het spel vergeten en heb ik geen folder meegenomen - stom!)
De computer zit verwerkt in een paar centimeter dik speelbord dat je op tafel kan leggen. Voor het uitvoeren van de opdrachten moet je blokjes op het oppervlak van het bord leggen dat ze kan "voelen". Standaard zitten er drie spellen bij, maar inmiddels zijn er ook uitbreidingen van educatieve uitgevers in de maak: je legt een doorzichtige speelplaat op het bord en het apparaat herkent automatisch welk spel het is en begint met geven van instructies.

Terug naar de basis
Het is mooi hoe nieuwe technologie het werk van leerkrachten kan ondersteunen. Computers bieden eindeloos veel mogelijkheden voor onderwijs op maat door middel van extra lesstof of extra oefenstof. Toch vind ik het op de een of andere manier bevreemdend, wanneer ik op de NOT die massale aandacht voor technologie zie. De beste basis voor leren blijft fysiek handelen en menselijke interactie en het lijkt wel of leerkrachten daar steeds minder tijd voor hebben. Er lijkt überhaupt een gebrek aan tijd te zijn, want vrijwel alles wordt aangeprezen met een slogan in de trant van: "Weinig voorbereiding voor de leerkracht!".

Babboes' favoriet:
Gelukkig zijn er op de NOT tussen alle digitale en gedrukte informatie ook nog leuke tastbare dingen te vinden. Mijn favorieten na uren slenteren:

Voor midden- en bovenbouw:
Het klaverbord ontwikkeld door leuke-les.nl (wat mij betreft de hoofdprijs voor leuke bedrijfsnaam trouwens)
Met KlaverBord combineert u een klassiek gezelschapsspel met het leren van lesstof. Door te lopen met de pion komen leerlingen opdrachten tegen en moeten zij vragen beantwoorden. De leerling die dit als beste doet, wint.
Je kunt zelf voor ieder gewenst onderwerp een vragensetje maken om het spel te spelen.

Voor peuters en kleuters:
Wielen voor dozen van speelgoedleverancier joePPie

Met "Wielen voor Dozen " maak je van ieder oude doos een prachtige auto, trein of kar. De set bestaat uit 4 stevige kunststof wielen met daarbij een unieke, eenvoudige besvestigingsset, waarmee je de wielen op een doos kan monteren. Er zit ook nog een trekkoord bij, die je met een zelfde systeem aan je voeruig kunt monteren. De wielen zijn telkens opnieuw te gebruiken.

Dat lijkt me gegarandeerde knutsel- en speelpret!

En wat ik als verhalenverteller heb opgestoken op de NOT? Daarover vertel ik binnenkort meer!

zondag 23 januari 2011

Filosoferen over verhalen

Verhalen zijn van alle tijden en zijn van oudsher ook een middel om te leren. In veel verhalen - zeker in oude volksverhalen - ligt oeroude wijsheid opgeslagen: soms heel expliciet in de vorm van een moraliserende boodschap aan het eind, maar vaak ook minder onopvallend. Onbewust pikken we die boodschap vaak toch wel op.

Je kunt er, met name in het onderwijs, voor kiezen om bewust stil te staan bij de boodschap van een verhaal dat je voorleest of vertelt. Je kunt met kinderen verder praten over de gebeurtenissen en filosoferen hoe zij het zouden hebben aangepakt in een vergelijkbare situatie.

Wil je graag vaker met kinderen aan de hand van verhalen filosoferen? Dan is de Verhalenmail van "Zin in verhalen" een aanrader. Iedere maand krijg je een kort verhaal (meestal één voor de middenbouw en één voor de bovenbouw) met bijbehorend "praatpapier" - suggesties voor een vervolggesprek met leerlingen - gratis per mail toegestuurd. Het praatpapier is zichtbaar met zorg geschreven: er wordt verwezen naar kerndoelen die aansluiten bij het thema en er staan veel voorbeeldvragen en aanvullende suggesties in.
Op de website Zin in Verhalen kun je je abonneren op de verhalenmail en voorbeelden van verhalen bekijken en downloaden.

Maar er is meer! Recent is een verzameling van al eerder gepubliceerde verhalen van Zin in Verhalen in boekvorm verschenen, onder de titel "Filosoferen met kinderen". Het boek bevat 40 verhalen met bijbehorend praatpapier.
De verhalen nodigen uit om te filosoferen met kinderen.
Ze vertellen met ernst en humor over de grote waarden in het leven. De oorsprong van de verhalen is te vinden in alle culturen; ze behandelen universele thema‚s, zoals geluk, liefde, vriendschap, vrede, vrijheid, respect en gelijkheid.

Elk verhaal is voorzien van een praatpapier waarin de kerngedachte, de kernwaarden en de onderliggende thema‚s zijn uitgewerkt. Samen met een aantal open vragen maken de praatpapieren het beleven van het verhaal nog intenser. De open vragen bevorderen kinderen tot zelf denken, eigen vragen stellen en het vinden van eigen antwoorden.

Kortom, een boek met verhalen die helpen bij groeien en wijzer worden. Dit boek is voor mensen uit het onderwijs, de jeugdhulpverlening, voor ouders, of anderen die met kinderen werken.
Een aanrader voor wie meer wil met verhalen. Je kunt het boek voor €14,50 bestellen in de webwinkel van Zin in Verhalen.

zondag 16 januari 2011

Nationale Voorleesdagen 2011

De Nationale Voorleesdagen
Komende woensdag beginnen de jaarlijks terugkerende Nationale Voorleesdagen. Dit is een soort Kinderboekenweek voor baby's, peuters en kleuters. Doelstelling is het voorlezen aan kinderen die zelf nog niet kunnen lezen te bevorderen.

De Nationale Voorleesdagen vinden plaats van 19 tot 29 januari 2011 en worden traditioneel geopend met het Voorleesontbijt, waarbij bekende en onbekende Nederlanders gaan voorlezen in scholen en kinderopvang. Dit jaar zijn daarbij onder anderen Job Cohen, Jan en Youri Mulder en prinses Laurentien van de partij.

Meer informatie over de voorleesdagen vind je op de speciale website en op de site van het CPNB

Prentenboeken Top Tien
Voor de Nationale Voorleesdagen wordt een top tien van recente prentenboeken samengesteld door een jury van jeugdbibliothecarissen. Deze boeken zijn geschikt om interactief voor te lezen aan peuters of kleuters en staan centraal bij veel van de activiteiten in bibliotheek, boekwinkel en kinderopvang tijdens de voorleesdagen.
De complete lijst kun je bekijken op de website van de Nationale Voorleesdagen.

Fiet wil rennen
Eén van de boeken uit de top tien is gekozen tot Prentenboek van het Jaar. Dit jaar is dit Fiet wil rennen van Bibi Dumon Tak en Noëlle Smit.
Fiet houdt van rennen.
Het liefst rent hij de hele dag.
Van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat.
Zelfs als het regent rent Fiet.
De regen klettert dan zo lekker tegen zijn kop.
Vooral als hij hard gaat.
Maar vandaag gaat Fiet niet hard.
Hij staat zelfs bijna stil.
Het waait.
Het waait verschrikkelijk.
Maar Fiet moet en zal rennen!

Vanaf 19 januari is voor slechts €5,= een speciale mini-editie van het boek verkrijgbaar bij de boekhandel, inclusief een DVD waarop het verhaal bij bewegende beelden verteld wordt.

Lessuggesties
Speciaal voor de Nationale Voorleesdagen ontwikkelde het Expertisecentrum taal, onderwijs en communicatie (Etoc) van de Universiteit Groningen een lesbrief bij Fiet wil rennen. Deze kun je gratis downloaden op de website van het Etoc. Ook de lesbrieven van voorgaande jaren zijn daar nog voor download beschikbaar.