woensdag 13 oktober 2010

Op zoek naar Susanna

Meestal bestaat mijn publiek uit (jonge) kinderen en vaak vertel ik sprookjes en volksverhalen. Maar soms loopt het anders. Vorige week bijvoorbeeld, mocht ik optreden voor een zeer gemêleerd gezelschap in het Bijbels Museum in Amsterdam.

Aanleiding was de expositie "Wonder boven wonder" die op 2 oktober jongstleden is geopend. De tentoonstelling laat bijbelverhalen zien door de ogen van kunstenaars met een verstandelijke beperking. Alle meewerkende kunstenaars zijn werkzaam in het atelier Jans Pakhuys van zorgorganisatie Amerpoort in Amersfoort.

Op 6 oktober organiseerde de Stichting Gastvrij uit Amersfoort een ontmoeting tussen scholieren - in het kader van hun maatschappelijke stage - en volwassenen van verschillende gezindten, waarbij de tentoonstelling een centrale rol speelde.
Aan het eind van de ochtend vertrok een bus met de deelnemers naar Amsterdam, waar ze een uitgebreide rondleiding langs de schilderijen kregen. Daarna was het mijn taak om het verhaal bij twee van de werken te vertellen en tot slot hadden we - terug in Amersfoort - een discussie over geloof en religie, onder het genot van een heerlijke maaltijd in de Onthaasting .
De dag was een interessante ervaring in verschillende opzichten.

Ik moet erkennen dat ik weinig "kennis" heb van mensen met een verstandelijke beperking: het is simpelweg altijd iets geweest dat zich ver van mijn bed afspeelde. Misschien wel daarom vond ik het buitengewoon boeiend om van de gids de persoonlijke verhalen te horen over een aantal van de kunstenaars: hun gewoontes, hun typische trekjes en hoe dat zijn weerslag had op hun kunstwerken. Een aantal van de kunstwerken in de expositie sprak me zeer aan, bijvoorbeeld door het krachtige kleurgebruik of doordat ze - heel intrigerend - helemaal volgekrabbeld waren met woorden en zinnen: de gedachtenstroom van de maker.

Daarnaast moet ik erkennen dat ik maar weinig kennis heb van de bijbel. Ik ben weliswaar in het oer-katholieke Zuid-Limburg opgegroeid en heb zelfs nog les gehad van de paters op de middelbare school, maar in de afgelopen 20 jaar is van mijn godsdienstige kennis heel veel heel erg diep weggezakt. Het aannemen van een opdracht om bijbelverhalen te vertellen was dus wel een uitdaging. Het werd nog wat spannender toen bleek dat onder mijn toehoorders behoorlijk wat mensen zouden zijn die aanzienlijk meer over de bijbel en haar verhalen weten dan ik!

Met de lijst van tentoongestelde schilderijen, mijn kersverse bijbel in de nieuwe vertaling en de bijbel online (de laatste is erg handig in verband met de zoekfunctie) ging ik aan de slag. Er was me gevraagd om twee verhalen uit het Oude Testament uit te kiezen. Sommige daarvan zijn overbekend en ik dacht dat daar als verhalenverteller niet veel eer aan te behalen zou zijn. Bovendien wilde ik graag een verhaal met een kop en een staart, een begin en een eind en een ontwikkeling - liefst een beetje spannend - daar tussenin. Uiteindelijk viel mijn keuze op Jona en de vis (en de rest van het boek Jona erbij) en Susanna in bad (uit ToevDaniël).

Het verhaal van Susanna was gelijk mijn favoriet: een mooi afgerond verhaal met de nodige intrige - inclusief sex en verraad! Wat wil je nog meer als verteller? Maar toen ik het wilde gaan instuderen kwam ik er tot mijn verbazing achter dat het niet in mijn spiksplinternieuwe bijbel stond. Hoe kan dat nou?!
De kneep zat hem in het woord "toev" - toevoegingen. Wat onderzoek op het wereldwijde web leerde me dat een aantal verhalen van oudsher wel wordt opgenomen in de katholieke bijbel, maar niet in de protestantse. Een medewerkster van het Bijbels Museum bevestigde dit en vertelde me bovendien dat dit de zogeheten deutero-canonieke of apocriefe boeken zijn. Tja, die woorden had ik wel ooit eerder gehoord, maar nooit geweten wat het inhield.

Weer wat geleerd dus. En ik was niet de enige. Na mijn vertelling van Susanna sprak één van de aanwezigen mij aan en vertelde me dat hij - in tegenstelling tot mij - vrij goed op de hoogte was van wat er in de bijbel staat geschreven. Hij moest echter tot zijn eigen verbazing bekennen dat hij het verhaal van Susanna niet kende, hoewel de titel hem bekend voorkwam. Ik vond het toch wel enigszins amusant dat ik - als leek op dit gebied - vervolgens kon vertellen hoe de vork in de steel zat.

En mocht je jezelf nu ook afvragen óf en waarvan je het verhaal kent: het beeld van de "kuise Susanna" of "Susanna en de oudsten" is door de eeuwen heen ook een populair thema geweest voor vele schilders, waaronder Rembrandt en Rubens.

(Peter Paul Rubens: Susanna en de oudsten - 1607)