donderdag 29 juli 2010

Heksen en zo...

De afgelopen weken was ik op vakantie in het Harzgebergte in midden-Duitsland. Wanneer je deze streek bezoekt, kunnen ze je niet ontgaan: heksen. Her en der zijn ze te zien als decoratie op gevels en vensterbanken, als figuur in pretparken en in duizend-en-één variant in de souvenirwinkeltjes.

Deze regionale populariteit van heksen is te danken aan de reputatie van de hoogste berg van de Harz, de Brocken van 1141m, die sinds eeuwen bekend staat als ontmoetingsplaats voor heksen. Volgens de legende komen ieder jaar op 30 april heksen van heinde en verre naar de Brocken of Blocksberg om daar de Walpurgisnacht te vieren.
Op bezems, hooivorken of geiten vliegen ze naar de top van de berg, waar ze rondom een groot vreugdevuur dansen en op audiëntie gaan bij de duivel, die daar zijn zetel heeft. Door de duivel op zijn achterwerk te kussen doen ze genoeg nieuwe magische kracht op om het volgende jaar door te komen.

De Brocken en zijn Walpurgisnacht zijn overigens buiten de landsgrenzen beroemd geworden door de Duitse schrijver Goethe, die er in de negentiende eeuw over schreef in zijn Faust. Heden ten dage wordt de Walpurgisnacht op modernere wijze gevierd, met een rock-opera uitvoering van Goethe's Faust bovenop de Brocken.

Ik kon het natuurlijk niet laten om een boek te kopen met sprookjes en sagen uit de streek*. Behalve heksen herbergde de Harz, die bekend staat om zijn mijnbouwverleden, uiteraard ook dwergen en verder reuzen en de zogeheten "Venezianer". De laatsten zijn mysterieuze kooplieden met magische eigenschappen die erg doen denken aan de fairies uit Ierse volksverhalen.

In het boekje staat ook een beschrijving van een experiment uit 1960, waarbij men een heksenzalf heeft nagemaakt volgens een Middeleeuws recept, zoals dit is overgeleverd in het verslag van een rechtszaak tegen een heks. De zalf bleek bijzonder hallucinerend te werken: de proefpersonen kregen het gevoel dat ze lange stukken door de lucht vlogen en hadden visioenen van wilde feesten. Met deze proef zijn de vele eensluidende bekentenissen van veroordeelde heksen te verklaren.
Ook de verhalen over verzamelplaatsen of "Hexentanzplätze" zijn te verklaren. Van oudsher werden jonge vrouwen op een afgelegen, geheime plek in de bossen door ervaren vrouwen ingewijd in de heilige kennis van kruiden en planten en voorbereid op het leven als getrouwde vrouw. Door de heksenvervolging is veel van die oeroude kennis over de natuur helaas verloren gegaan.

Het zijn dus allemaal verzinsels, die verhalen over heksen. Dat weet ik wel, maar stiekem is het toch veel leuker om te denken dat het allemaal echt waar is? Zeker wanneer je, zoals wij, in de avond na een regenachtige dag door het donkere bos rijdt, terwijl de mistflarden van de grond opstijgen: dan is het niet erg moeilijk om er echt in te geloven.


(Uitzicht vanaf de Brocken met op de voorgrond de "Hexentreppe" en "Teufelskanzel")

* Hans-Günther Griep - Harz. Mythologie, Märchen & Sagen