donderdag 29 juli 2010

Heksen en zo...

De afgelopen weken was ik op vakantie in het Harzgebergte in midden-Duitsland. Wanneer je deze streek bezoekt, kunnen ze je niet ontgaan: heksen. Her en der zijn ze te zien als decoratie op gevels en vensterbanken, als figuur in pretparken en in duizend-en-één variant in de souvenirwinkeltjes.

Deze regionale populariteit van heksen is te danken aan de reputatie van de hoogste berg van de Harz, de Brocken van 1141m, die sinds eeuwen bekend staat als ontmoetingsplaats voor heksen. Volgens de legende komen ieder jaar op 30 april heksen van heinde en verre naar de Brocken of Blocksberg om daar de Walpurgisnacht te vieren.
Op bezems, hooivorken of geiten vliegen ze naar de top van de berg, waar ze rondom een groot vreugdevuur dansen en op audiëntie gaan bij de duivel, die daar zijn zetel heeft. Door de duivel op zijn achterwerk te kussen doen ze genoeg nieuwe magische kracht op om het volgende jaar door te komen.

De Brocken en zijn Walpurgisnacht zijn overigens buiten de landsgrenzen beroemd geworden door de Duitse schrijver Goethe, die er in de negentiende eeuw over schreef in zijn Faust. Heden ten dage wordt de Walpurgisnacht op modernere wijze gevierd, met een rock-opera uitvoering van Goethe's Faust bovenop de Brocken.

Ik kon het natuurlijk niet laten om een boek te kopen met sprookjes en sagen uit de streek*. Behalve heksen herbergde de Harz, die bekend staat om zijn mijnbouwverleden, uiteraard ook dwergen en verder reuzen en de zogeheten "Venezianer". De laatsten zijn mysterieuze kooplieden met magische eigenschappen die erg doen denken aan de fairies uit Ierse volksverhalen.

In het boekje staat ook een beschrijving van een experiment uit 1960, waarbij men een heksenzalf heeft nagemaakt volgens een Middeleeuws recept, zoals dit is overgeleverd in het verslag van een rechtszaak tegen een heks. De zalf bleek bijzonder hallucinerend te werken: de proefpersonen kregen het gevoel dat ze lange stukken door de lucht vlogen en hadden visioenen van wilde feesten. Met deze proef zijn de vele eensluidende bekentenissen van veroordeelde heksen te verklaren.
Ook de verhalen over verzamelplaatsen of "Hexentanzplätze" zijn te verklaren. Van oudsher werden jonge vrouwen op een afgelegen, geheime plek in de bossen door ervaren vrouwen ingewijd in de heilige kennis van kruiden en planten en voorbereid op het leven als getrouwde vrouw. Door de heksenvervolging is veel van die oeroude kennis over de natuur helaas verloren gegaan.

Het zijn dus allemaal verzinsels, die verhalen over heksen. Dat weet ik wel, maar stiekem is het toch veel leuker om te denken dat het allemaal echt waar is? Zeker wanneer je, zoals wij, in de avond na een regenachtige dag door het donkere bos rijdt, terwijl de mistflarden van de grond opstijgen: dan is het niet erg moeilijk om er echt in te geloven.


(Uitzicht vanaf de Brocken met op de voorgrond de "Hexentreppe" en "Teufelskanzel")

* Hans-Günther Griep - Harz. Mythologie, Märchen & Sagen

maandag 5 juli 2010

Jong geleerd...

Afgelopen weekend vierde een van de oma's haar vijfenzeventigste verjaardag met een groot tuinfeest. Aan de kinderen en kleinkinderen was gevraagd of ze tijdens het feest een "stukje" wilden doen - er wordt vooral veel gezongen in de familie - en na enige aarzeling besloot ik mezelf toch maar op te geven en een verhaal te vertellen.

Het verhaal viel in de smaak. Prinsen en heksen doen het altijd goed bij kinderen en het volwassen publiek kon afgaande op het gegniffel de dubbelzinnige passages wel waarderen. Na afloop kreeg ik verschillende positieve en/of verraste reacties. Altijd leuk natuurlijk, maar het allerleukste was de reactie van een zesjarig neefje.

In het vervolg van de avond vroeg het neefje nog een paar keer de aandacht van de aanwezigen - zonder microfoon deze keer (net als ik overigens) - klom op een stoel en vertelde een "verhaal". Zijn verhaaltjes waren slechts een paar regels lang, maar de rust en zelfverzekerdheid waarmee hij ze presenteerde was verbluffend.
Voor mij was het feest geslaagd: ik heb iemand geïnspireerd!

vrijdag 2 juli 2010

Juffrouw Scholten

Op het moment dat ik dit schrijf beleven we in Nederland ongekend warme dagen. Mijn online thermometer zegt dat het nu buiten 32℃ is in Amersfoort, de thermometer op mijn bureau telt daar nog een graad of drie bovenop. Het is al een dag of drie zo.

Geïnspireerd door de hitte zingt er sinds gisteren een dichtregel door mijn hoofd: "Juffrouw Scholten is gesmolten, zomaar midden op de dam..." Ik wist vrij zeker dat het van Annie M.G. Schmidt was (van wie anders, zou je haast zeggen) en dat er nog iets was met haar "tasje", dat daar lag in het "plasje" dat restte van de juffrouw. Vooral dat beeld van het tasje in het plasje, wilde maar niet uit mijn gedachten.

Zojuist heb ik het bijbehorende boekje opgezocht in een doos onder het bloedhete dak van de zolder. Het is het kinderboekenweekgeschenk van 1983 (wie wat bewaart heeft ook wat!), geschreven door Kees Fens en geïllustreerd door Margriet Heymans - ook niet de minsten trouwens. De titel is "Mijnheer Van Dale en juffrouw Scholten" en het gaat over woorden en wat je daar allemaal mee kunt doen.
Er staat slechts een stukje van het gedicht van Annie M.G. Schmidt in, maar de tekening op de voorkant spreekt erg tot de verbeelding - zeker bij de huidige temperatuur. Maar de complete tekst van "Pas op voor de hitte" was dankzij de wonderen van het wereldwijde web toch makkelijk te vinden:
Pas op voor de hitte

Denk aan juffrouw Scholten,
die is vandaag gesmolten,
helemaal gesmolten, op de Dam.
Dat kwam door de hitte,
daar is ze in gaan zitten
- als je soms wil weten hoe dat kwam.
Ze hebben het voorspeld: Pas op, juffrouw, je smelt!
Maar ze was ontzettend eigenwijs...
Als een pakje boter,
maar dan alleen wat groter,
is ze uitgelopen, voor het paleis.

Enkel nog haar tasje
lag daar in een plasje...
Alle kranten hebben het vermeld
op de eerste pagina.
Kijk het zelf maar even na.
Ja, daar staat het, kijk maar: dame smelt.

Die arme juffrouw Scholten...
helemaal gesmolten...
Als dat jou en mij eens overkwam...
Laten we met die hitte
overal gaan zitten...
maar vooral niet midden op de Dam.



Ik heb overigens eerder deze week - met succes - mijn kinderen wijsgemaakt dat zweet smeltwater van mensen is. Gelukkig hebben ze ook nog een vader, die geen verhaaltjes vertelt!